Η μαρίνα του Αστέρα ήταν η πρώτη μαρίνα στην Ελλάδα που κατασκευάστηκε αποκλειστικά για τη φιλοξενία τουριστικών σκαφών. Δημιουργήθηκε στη Βουλιαγμένη στις αρχές της δεκαετίας του 1960, σε μια παράκτια περιοχή με ιδιαίτερη φυσική και αρχαιολογική φυσιογνωμία.

Η ανάπλασή της ξεκίνησε το 2013 με δύο βασικούς στόχους. Αρχικά, οι λιμενικές εγκαταστάσεις έπρεπε να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις ενός home port για mega και super yachts. Παράλληλα, η χερσαία ζώνη επανασχεδιάστηκε ως προορισμός τουρισμού, αναψυχής, εμπορίου, εστίασης και διοίκησης της μαρίνας.

Οι KSE Studio εκπόνησαν την προμελέτη του master plan της χερσαίας ζώνης. Στη συνέχεια, οι AETER Architects ανέλαβαν την οριστική μελέτη του master plan και την αρχιτεκτονική των νέων κτιρίων. Οι Neiheiser Argyros σχεδίασαν την αρχιτεκτονική τοπίου και τον κοινόχρηστο χώρο.

Τα λιμενικά έργα παραδόθηκαν το 2023. Αντίστοιχα, οι εργασίες στη χερσαία ζώνη ολοκληρώθηκαν τον Μάιο του 2024.

 

 

Νέο πρόγραμμα στο θαλάσσιο μέτωπο

Η ανάπλαση αφορά δύο αλληλένδετα πεδία. Το πρώτο περιλαμβάνει την ανακατασκευή και αναβάθμιση των λιμενικών εγκαταστάσεων. Το δεύτερο αφορά την πλήρη αναδιοργάνωση της χερσαίας ζώνης.

Το νέο κτιριολογικό πρόγραμμα αναπτύσσεται σε 4.800τ.μ. κλειστών χώρων. Περιλαμβάνει τουριστικές, εμπορικές και διοικητικές λειτουργίες, καθώς και χώρους εστίασης. Παράλληλα, οι υπαίθριες διαμορφώσεις, οι πεζές διαδρομές και οι κοινόχρηστοι χώροι αποτέλεσαν ισότιμο αντικείμενο σχεδιασμού.

Για να μην καταληφθεί σημαντικό τμήμα του ελεύθερου εδάφους από αυτοκίνητα, δημιουργήθηκε υπόγειος χώρος στάθμευσης 156 θέσεων κάτω από την κεντρική πλατεία. Η ένταξή του σε ένα έντονα επικλινές τμήμα περιορίζει την οπτική παρουσία των οχημάτων.

Έτσι, τα κτίρια, η φύτευση και οι πεζές διαδρομές διατηρούν πιο άμεση σχέση με το νερό. Το νέο πρόγραμμα οργανώνεται γύρω από μια ακολουθία ανοιχτών πλατειών κατά μήκος του κεντρικού κρηπιδώματος.

Κτίρια εμπνευσμένα από τη γλώσσα των σκαφών

Για τους AETER Architects, η μορφολογία και η υλικότητα των σκαφών αποτέλεσαν βασική πηγή έμπνευσης.

Οι όψεις χαρακτηρίζονται από καμπύλες, πτυχωτές και κεκλιμένες επιφάνειες. Κατασκευάζονται από λευκό εμφανές σκυρόδεμα με λεία υφή. Η μεταβαλλόμενη γεωμετρία προσδίδει αίσθηση κίνησης, καθώς τα κτίρια παρατηρούνται από τις προβλήτες και τις πεζές διαδρομές.

Τα υλικά των σύγχρονων yachts επηρέασαν επίσης την επεξεργασία των αρχιτεκτονικών επιφανειών. Το λευκό σκυρόδεμα, τα μεγάλα υαλοστάσια, τα ανακλαστικά τελειώματα και τα σκουρόχρωμα μεταλλικά στοιχεία δημιουργούν αντιθέσεις ανάμεσα στο συμπαγές, το διαφανές και το στιλπνό.

Στη ζώνη εμπορικών καταστημάτων και εστίασης, δύο κεντρικά κτίρια ορίζουν τον σημαντικότερο κοινόχρηστο χώρο κατά μήκος του θαλάσσιου μετώπου. Τα μεγάλα στέγαστρα και οι βεράντες επεκτείνουν τις εσωτερικές λειτουργίες προς το ύπαιθρο.

Βορειοδυτικά, το διώροφο κτίριο διοίκησης και ο πύργος ελέγχου σχηματίζουν μια περισσότερο γλυπτική σύνθεση. Μια ευρεία πορεία οδηγεί στο βατό δώμα, το οποίο λειτουργεί ως υπερυψωμένο σημείο θέασης προς τη μαρίνα και τον Σαρωνικό.

Μικρότερα κτίρια βοηθητικών χρήσεων ολοκληρώνουν το συγκρότημα, ακολουθώντας σε ηπιότερους τόνους το ίδιο αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο.

 

 

Από τους ιστορικούς χάρτες στον νέο κοινόχρηστο χώρο

Η αρχιτεκτονική τοπίου των Neiheiser Argyros ξεκινά από τη θέση ότι «ο χάρτης είναι το έδαφος». Ιστορικές τοπογραφικές αποτυπώσεις και παλαιοί ναυτικοί χάρτες χρησιμοποιήθηκαν για την ανάκτηση των προηγούμενων ισοϋψών της περιοχής.

Τα ίχνη αυτά καθόρισαν τις βασικές διαδρομές, τα μοτίβα των δαπέδων και τις ζώνες φύτευσης. Επομένως, το τοπίο δεν εφαρμόζεται ως διακοσμητικό επίπεδο γύρω από τα κτίρια. Αντίθετα, λειτουργεί ως συνεχές σύστημα κίνησης και προσανατολισμού.

Συστάδες από φυτεμένες «νησίδες» δημιουργούν ζώνες ανάσχεσης ανάμεσα στην κυκλοφορία των οχημάτων και το θαλάσσιο μέτωπο. Παράλληλα, επεκτείνουν τη βλάστηση της πλαγιάς προς τις χαμηλότερες προβλήτες.

Τα δάπεδα ενσωματώνουν ανομοιόμορφα θραύσματα μαρμάρου από κοντινά λατομεία. Οι διαφορές στην κλίμακα, τη γεωμετρία και τους χρωματισμούς αναδεικνύουν τον επιτόπιο και χειρωνακτικό χαρακτήρα της κατασκευής.

Η τοποθέτηση των κτιρίων ορίζει μια σειρά από ανοιχτές πλατείες που συντονίζονται με τη φύτευση και τη θάλασσα. Στην εμπορική ζώνη, τα δύο βασικά κτίρια πλαισιώνουν τον σημαντικότερο κοινόχρηστο χώρο της μαρίνας.

Βιοκλιματικές στρατηγικές και φυτεμένα δώματα

Στα κτίρια εφαρμόζονται διαφορετικές στρατηγικές με στόχο τον περιορισμό της ενεργειακής κατανάλωσης. Τα υαλοστάσια αξιοποιούν τα παθητικά ηλιακά κέρδη κατά τη χειμερινή περίοδο.

Το καλοκαίρι, βαθιά στέγαστρα, προεξοχές και περσίδες προστατεύουν τους εσωτερικούς χώρους από την άμεση ηλιακή ακτινοβολία. Παράλληλα, εκτεταμένες επιφάνειες φυτεμένων δωμάτων συνεχίζουν το τοπίο πάνω από τα κτίρια.

Με αυτόν τον τρόπο, η αρχιτεκτονική και η φύτευση γίνονται αντιληπτές ως αλληλένδετα επίπεδα. Τα δώματα συνδέουν οπτικά τους κτιριακούς όγκους με τη βλάστηση της χερσονήσου.

Ο τεχνητός φωτισμός ανταποκρίνεται στη συνύπαρξη πολλών διαφορετικών χρήσεων. Αναδεικνύει την ταυτότητα και την ιεράρχηση των επιμέρους κτιρίων, ενώ ταυτόχρονα ενοποιεί τις πλατείες, τα στεγασμένα περάσματα και τις παραλιακές διαδρομές.

 

 

Ένα σύγχρονο τοπίο εκμοντερνισμού

Η ανάπλαση της Astir Marina συνεχίζει μια μακρά ελληνική παράδοση, στην οποία η αρχιτεκτονική καλείται να διαχειριστεί την ανάπτυξη του τουρισμού μέσα σε τοπία ιδιαίτερης φυσικής, ιστορικής και πολιτισμικής αξίας.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στην παραγωγή μεμονωμένων κτιρίων. Η προμελέτη των KSE Studio, η οριστική μελέτη και η αρχιτεκτονική των AETER Architects, καθώς και ο κοινόχρηστος χώρος των Neiheiser Argyros λειτουργούν ως διακριτά αλλά αλληλένδετα επίπεδα.

Το έργο κινείται ανάμεσα σε δύο συνθήκες. Από τη μία βρίσκεται το τοπικό και το «ήδη εκεί». Από την άλλη, το διεθνές πρόγραμμα που εισάγει η μαρίνα.

Η αρχιτεκτονική του σημασία εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο διαπραγματεύεται αυτές τις δύο δυνάμεις. Η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και την τουριστική ανάπτυξη δεν είναι αυτονόητη. Παραμένει, ωστόσο, κρίσιμο πεδίο για την εξέλιξη της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο Τεύχος ek: 290 | Σεπτέμβριος 2024, μηνιαία έκδοση των ek Architectural Publications.

Ένα ρετιρέ ανοίγεται στο φως

Το D Flat της Βιργινίας Μαλάμη είναι μετασχηματισμός ενός ρετιρέ στη Βουλιαγμένη, με ανοίγματα σε τρεις πλευρές, σε έναν πιο καθαρό και φωτεινό χώρο κατοικίας. Στην αρχική διάταξη, οι χώροι διημέρευσης ήταν στραμμένοι προς μία μόνο κατεύθυνση, αφήνοντας το βάθος του διαμερίσματος υποφωτισμένο. Η ανακαίνιση ανοίγει την κάτοψη από άκρη σε άκρη, επιτρέποντας στο φυσικό φως να διατρέχει τα συνολικά 14,50 μ. του εσωτερικού από το πρωί έως το βράδυ.

Το έργο εγκαθιστά μια νέα σχέση ανάμεσα στους ενεργούς κοινόχρηστους χώρους και τα πιο ήσυχα ιδιωτικά δωμάτια. Αντί να αντιμετωπίσει το διαμέρισμα ως ακολουθία ανεξάρτητων δωματίων, ο ανασχεδιασμός εισάγει μια συνεχή χωρική οργάνωση, ισορροπώντας την ανοιχτότητα, την ιδιωτικότητα και τη μεταβαλλόμενη παρουσία του φωτός μέσα στη διάρκεια της ημέρας.

Τρεις διαμήκεις ζώνες κατοίκησης

Η κάτοψη οργανώνεται σε τρεις διαμήκεις ζώνες: τη ζώνη διημέρευσης, μια κεντρική ζώνη εξυπηρέτησης και εγκαταστάσεων, και τη ζώνη ύπνου. Αυτή η διάταξη δημιουργεί μια ποικιλία στον ρυθμό και την ατμόσφαιρα. Οι κοινόχρηστοι χώροι παραμένουν ανοιχτοί και ευέλικτοι, σχεδιασμένοι για να φιλοξενούν διαφορετικές εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής, ενώ τα υπνοδωμάτια είναι πιο ήρεμα και περίκλειστα.

Η μεσαία ζώνη λειτουργεί ως κατώφλι ανάμεσα στις δύο αυτές συνθήκες. Προσδίδει πάχος στην κάτοψη, ορίζει μεταβάσεις και συγκεντρώνει τα πιο τεχνικά στοιχεία του διαμερίσματος, επιτρέποντας στους χώρους διημέρευσης και στα υπνοδωμάτια να διατηρούν μια αίσθηση ηρεμίας και καθαρότητας.

Μια ξύλινη ραχοκοκαλιά από δρυ για τις υποδομές της κατοίκησης

Στο κέντρο του έργου βρίσκεται μια συνεχής κατασκευή από δρυ, η οποία διατρέχει το μήκος του διαμερίσματος. Είναι ταυτόχρονα έπιπλο και χώρος: ένα ακριβές αρχιτεκτονικό στοιχείο που συγκεντρώνει σχεδόν όλα όσα εισάγονται εκ νέου από την ανακαίνιση σε ένα ενιαίο σύστημα.

Η ξύλινη ραχοκοκαλιά περιλαμβάνει την κουζίνα, αποθηκευτικό χώρο για παλτά στην είσοδο, κρυφές πόρτες προς τα υπνοδωμάτια, ντουλάπι με πλυντήριο, WC, βιβλιοθήκη και έπιπλο τηλεόρασης. Με τη συγκέντρωση αυτών των λειτουργιών, η υπόλοιπη κάτοψη παραμένει ανοιχτή και απαλλαγμένη από περιττά στοιχεία. Ένας συνεχής γραμμικός φωτισμός ακολουθεί το μήκος της κατασκευής, μετατρέποντάς τη μετά τη δύση του ήλιου σε πρωταγωνιστή του διαμερίσματος: μια φωτισμένη ραχοκοκαλιά που δίνει στο νέο πρόγραμμα ενιαία και αναγνωρίσιμη παρουσία.

Υλική συνέχεια μέσα από μάρμαρο και δρυ

Η προσέγγιση της υλικότητας βασίστηκε στη συνέχεια και όχι στην αντικατάσταση. Το υπάρχον μπεζ μάρμαρο Ιωαννίνων διατηρήθηκε ως σταθερό σημείο αναφοράς, ενώ η νέα δρυς έρχεται σε διάλογο με την προϋπάρχουσα παρουσία του ξύλου στο διαμέρισμα.

Μαζί, το μάρμαρο και η δρυς δημιουργούν έναν μετρημένο ρυθμό κατά μήκος της κάτοψης μέσα από μοτίβα, αρμούς και επαναλήψεις. Οι κόκκινες και λευκές ριγέ τέντες επανεισάγονται επίσης, επαναφέροντας την αρχική τους γραφική παρουσία στο ανανεωμένο διαμέρισμα.

Επανάχρηση και χωρική μνήμη

Η επανάχρηση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της στάσης του έργου απέναντι στη βιωσιμότητα και στον σεβασμό του υπάρχοντος. Εκεί όπου απαιτήθηκε νέο μάρμαρο στην περιοχή της κουζίνας, μετά την αφαίρεση του παρκέ, το υλικό προήλθε από την κατεδάφιση γειτονικής ανακαίνισης.

Η επιλογή αυτή μειώνει τα απόβλητα και επεκτείνει τη ζωή ενός ήδη υπάρχοντος υλικού, δίνοντάς του νέο ρόλο μέσα στο διαμέρισμα. Η ανακαίνιση, επομένως, δεν εργάζεται μόνο με νέα στοιχεία, αλλά και με θραύσματα υλικής μνήμης που ενσωματώνονται στη σύγχρονη οργάνωση του έργου.

Ελληνική ατμόσφαιρα και ελβετική ακρίβεια

Το D Flat αντανακλά επίσης την προσωπική αρχιτεκτονική διαδρομή της Βιργινίας Μαλάμη. Μεγαλωμένη μέσα σε ένα ελληνικό πολιτισμικό πλαίσιο, με τη χαρακτηριστική του σχέση με το φως, τα υλικά και την καθημερινή εξωστρέφεια της κατοίκησης, και αρχιτεκτονικά διαμορφωμένη στην Ελβετία, όπου η ακρίβεια και η λειτουργική σαφήνεια είναι αδιαπραγμάτευτες, η αρχιτέκτονας συνθέτει στο έργο δύο διαφορετικές αναφορές χωρίς ιεραρχία.

Η τοπική ατμόσφαιρα και οι οικείες χωρικές αναφορές συνδυάζονται με μια ελβετικής επιρροής πειθαρχία στην οργάνωση, τη συγκέντρωση των υποδομών και τις κρυφές μεταβάσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένα διαμέρισμα ήρεμο και λειτουργικό, που διατηρεί ισχυρή σχέση με το περιβάλλον και την ιστορία του.

Νέα ζωή για ένα κληρονομημένο διαμέρισμα

Η ανακαίνιση αναγνωρίζει επίσης την προσωπική ιστορία του διαμερίσματος, το οποίο βρίσκεται μέσα σε μια οικοδομή που είχε αρχικά κατασκευαστεί από τον πατέρα της Βιργινίας Μαλάμη. Ο υπάρχων χαρακτήρας και η χωρική μνήμη αντιμετωπίζονται ως υλικό προς επεξεργασία, εκλέπτυνση και συνέχεια, όχι ως κάτι που πρέπει να αντικατασταθεί.

Τελικά, το D Flat είναι ένα έργο ευθυγράμμισης: της κάτοψης με τον ήλιο, της νέας επέμβασης με την υπάρχουσα ύλη και της σύγχρονης ζωής με τον κληρονομημένο χαρακτήρα του χώρου. Μέσα από μια συνεχή ξύλινη ραχοκοκαλιά από δρυ, διατηρημένο μάρμαρο και προσεκτικά οργανωμένο φως, το διαμέρισμα μετατρέπεται σε έναν ήρεμο και ακριβή χώρο κατοίκησης.

Χωρικές μεταβάσεις

Στον μοναδικό χώρο της μαρίνας του Αστέρα Βουλιαγμένης, το Bagatelle Athens επαναπροσδιορίζει τη σχέση αρχιτεκτονικής, φυσικού περιβάλλοντος και πολιτισμικής παράδοσης. Με την κομψότητα της γαλλικής Ριβιέρας να συναντά τη γεωμετρική αρμονία της ελληνικής αρχιτεκτονικής, ο σχεδιασμός επιδιώκει να δημιουργήσει έναν χώρο που δεν εντυπωσιάζει μόνο οπτικά, αλλά προκαλεί όλες τις αισθήσεις.

 

Φιλοσοφία σχεδιασμού

To εστιατόριο φιλοξενείται στο κτιρίο Β’ της εμπορικής ζώνης, όπου βασική πηγή έμπνευσης ήταν η μορφολογία των εντυπωσιακών σκαφών που ελλιμενίζονται στη μαρίνα. Μιλώντας τη γλώσσα τους, οι όψεις χαρακτηρίζονται από καμπύλα και πτυχωτά, κεκλιμένα ή μη αναπτύγματα εξωτερικών τοίχων από λευκό λείο εμφανές σκυρόδεμα, τα οποία προσδίδουν την αίσθηση της κίνησης και της ενέργειας. Η πολυτέλεια και η λάμψη των yacht επηρέασε την αισθητική των υλικών στα κτίρια, όπως τα εντυπωσιακά στιλπνά στέγαστρα από ειδικής επεξεργασίας αλουμίνιο, τα οποία πλαισιώνουν τα καταστήματα, καθώς και οι μαρμάρινες παραστάδες από πράσινο μάρμαρο Τήνου που τα διαχωρίζουν.

Το Bagatelle Athens, σχεδιάστηκε ως μια αρχιτεκτονική εμπειρία που δεν εξαντλείται στην εικόνα ενός κομψού χώρου εστίασης, αλλά προσεγγίζεται ως σκηνή ζωής: ένας τόπος με εναλλαγές, διαδρομές και έντονες χωρικές αφηγήσεις. Βασική αρχή της σύνθεσης είναι η μετάβαση, καθώς ο επισκέπτης δεν εισέρχεται απλώς στον χώρο, αλλά τον διαβαίνει μέσα από σκηνές που χτίζουν σταδιακά τη συνολική εμπειρία. Η ογκοπλασία είναι ρευστή και πολυεπίπεδη, επιτρέποντας στον χώρο να διαβάζεται άλλοτε ως lounge, άλλοτε ως θεατρικό σκηνικό και άλλοτε ως ήσυχο ηλιόλουστο κατάστρωμα.

 

 

Λειτουργική οργάνωση

Οι επιμέρους περιοχές -όπως η είσοδος, το bar, η σάλα του εστιατορίου, η βεράντα και το χαλαρό lounge- δεν διαχωρίζονται με αυστηρά όρια, αλλά ενοποιούνται μέσω διακριτικών μεταβάσεων, υψομετρικών διαφορών και ελεγχόμενου φωτισμού. Το φυσικό φως εισέρχεται και διαχέεται χωρίς να κυριαρχεί, ενώ ο τεχνητός φωτισμός λειτουργεί σκηνογραφικά, δημιουργώντας νησίδες ζεστασιάς και αίσθηση ιδιωτικότητας. Η συνολική διαδρομή, από την είσοδο έως τη βεράντα, έχει σχεδιαστεί ως ένα ταξίδι αισθήσεων, όπου κάθε στοιχείο, από τα υλικά μέχρι τον φωτισμό, προσκαλεί τον επισκέπτη να ανακαλύψει τον χώρο βήμα-βήμα. Το πρώτο επίπεδο του χώρου σχεδιάστηκε για να λειτουργεί ως σημείο μετάβασης.

 

 

Επίπλωση & υλικά

Η γκαρνταρόμπα, το bar και τα μικρά καθιστικά δημιουργούν μια αίσθηση ηρεμίας και ιδιωτικότητας. Η κεντρική σκάλα, με τη σχεδιαστική της δυναμική, λειτουργεί ως ένα ηχητικό capsule, προσφέροντας μια σταδιακή εισαγωγή στο ζωντανό περιβάλλον του ανώτερου επιπέδου. Εκεί, με έμφαση στις γλυπτικές φόρμες και τη λεπτομέρεια, ο χώρος του εστιατορίου αποτελεί έναν διάλογο μεταξύ κοσμοπολίτικης φινέτσας και μεσογειακής απλότητας. Στη βεράντα, η πανοραμική θέα 360° και η επαφή με το φυσικό φως αναδεικνύουν τη σύνδεση του χώρου με το τοπίο της Βουλιαγμένης. Τέλος, το Lounge είναι ένας πιο χαλαρός, αλλά εξίσου εκλεπτυσμένος χώρος που συμπληρώνει το concept του “Bagatelle on a Boat“.

Η υλικότητα είναι βασισμένη σε έναν σύγχρονο επαναπροσδιορισμό της μεσογειακής αισθητικής: φυσική δρυς, ψάθα, κεραμικά, γήινες αποχρώσεις όπως τερακότα και πράσινο λαδί, μεταλλικά στοιχεία με πατίνα και διακριτικά γεωμετρικά μοτίβα εμπνευσμένα από την ελληνική αρχαιότητα. Η χρωματική παλέτα ισορροπεί ανάμεσα σε οργανική ζεστασιά και ατμοσφαιρική κομψότητα, με μπλε του Αιγαίου, ώχρα και μεταλλικές αντανακλάσεις που θυμίζουν τα χρώματα της δύσης πάνω στη θάλασσα. Αυτό που κάνει τον χώρο να ξεχωρίζει είναι η απουσία θεματικής υπερβολής.