Οι ανάγλυφες οροφές, το καθαρό ύψος πέντε μέτρων και μια ξύλινη σκάλα ηλικίας περίπου ενός αιώνα αποτελούν το υπόβαθρο για την ανακαίνιση ενός διαμερίσματος της δεκαετίας του 1920 στην Κυψέλη.

 

Το The Upper House στην Αθήνα από τους A&O Architects και Saint of Athens καταλαμβάνει τον πρώτο όροφο ενός κτιρίου της δεκαετίας του 1920 στην Κυψέλη. Το διαμέρισμα των 220τ.μ. διατηρεί χαρακτηριστικά της εκλεκτικιστικής οικιακής αρχιτεκτονικής που αναπτύχθηκε στην Αθήνα στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, όπως οροφές ύψους πέντε μέτρων, περίτεχνες γύψινες διακοσμήσεις και μια ιδιαίτερα άνετη χωρική οργάνωση.

Η κατοικία είχε αρχικά κατασκευαστεί για την οικογένεια ενός Έλληνα βιομηχάνου. Η νέα επέμβαση προσαρμόζει το εσωτερικό στις σημερινές απαιτήσεις χωρίς να αναιρεί τα βασικά χαρακτηριστικά του.

Τα διατηρημένα αρχιτεκτονικά στοιχεία συνυπάρχουν με νέες λειτουργίες, ειδικές κατασκευές, σύγχρονη επίπλωση και τεχνικό εξοπλισμό.

 

 

Διατήρηση της αρχικής χωρικής οργάνωσης

Η υφιστάμενη κάτοψη βασίζεται σε μεγάλους χώρους που συνδέονται μέσα από μεγάλα ανοίγματα και επιτρέπουν την άνετη κυκλοφορία σε ολόκληρη την κατοικία.

Αντί να αντικατασταθεί η διάταξη από ένα ριζικά διαφορετικό σύστημα, η ανακαίνιση αξιοποιεί τις υπάρχουσες αναλογίες και τις σχέσεις ανάμεσα στα δωμάτια.

Δύο χώροι υποδοχής επανασχεδιάζονται ως καθιστικά, ενώ στο πρόγραμμα εντάσσονται νέα τραπεζαρία, κύριο υπνοδωμάτιο με ιδιωτικό λουτρό, ξενώνας και WC επισκεπτών.

Βιβλιοθήκη, κουζίνα και pantry συμπληρώνουν τις λειτουργίες. Οι επιμέρους περιοχές παραμένουν σαφείς, αλλά η αρχική κυκλοφορία τις συνδέει σε μια συνεχή ακολουθία.

Ιδιαίτερη θέση διατηρεί η αρχική ξύλινη σκάλα. Η προσεκτική αποκατάστασή της αφήνει ευανάγνωστη την ηλικία και την προηγούμενη ζωή του διαμερίσματος.

 

Ο υφιστάμενος διάκοσμος ως μέρος του νέου εσωτερικού

Οι αρχικές γύψινες διακοσμήσεις αντιμετωπίζονται ως ενεργό στοιχείο του σχεδιασμού και όχι ως απομονωμένο ιστορικό κατάλοιπο.

Τα ανάγλυφα μοτίβα των οροφών διατηρούνται μέσα σε μια περισσότερο συγκρατημένη χρωματική παλέτα, ώστε να παραμένουν ευανάγνωστα το βάθος, η κλίμακα και η λεπτομέρειά τους.

Το μεγάλο ύψος των δωματίων ενισχύει την παρουσία τους και μεταβάλλει τις αναλογίες της νέας επίπλωσης και του φωτισμού.

Η επέμβαση δεν επιχειρεί, επομένως, να εξουδετερώσει τον εκλεκτικιστικό χαρακτήρα του διαμερίσματος. Τα σύγχρονα στοιχεία τοποθετούνται μέσα στο υφιστάμενο πλαίσιο, δημιουργώντας ελεγχόμενες αντιθέσεις ανάμεσα στον ιστορικό διάκοσμο και τις νέες προσθήκες.

 

 

Ειδικές κατασκευές και διαφορετικές ταυτότητες

Οι custom-made κατασκευές αποκτούν σημαντικό ρόλο στο εσωτερικό.

Ειδικά σχεδιασμένη ντουλάπα, ξύλινες επενδύσεις και ιαπωνική ταπετσαρία προσδίδουν διαφορετική ταυτότητα στα επιμέρους δωμάτια, χωρίς να διακόπτουν τη συνοχή της κατοικίας.

Ορισμένα από τα νέα στοιχεία αντιμετωπίζονται ως μέρος των αρχιτεκτονικών επιφανειών, ενώ άλλα λειτουργούν ως αυτόνομα έπιπλα και αντικείμενα.

Έπιπλα ιδιαίτερου σχεδιασμού, φωτιστικά, σύγχρονοι ανεμιστήρες οροφής, έργα τέχνης και προσωπικά αντικείμενα των κατοίκων συνυπάρχουν με την αρχική αρχιτεκτονική. Έτσι, κάθε δωμάτιο αποκτά ξεχωριστό χαρακτήρα, ενώ παράλληλα διατηρείται η αίσθηση ενός εσωτερικού που έχει συγκεντρώσει διαφορετικές χρονικές στρώσεις.

Ο σχεδιασμός δεν επιδιώκει την απόλυτη ομοιομορφία. Επιτρέπει διαφοροποιήσεις σε χρώμα, υλικά και επίπλωση ανάμεσα στις επιμέρους περιοχές.

 

Ξύλινο δάπεδο και ελληνικό μάρμαρο

Η υλική παλέτα συνδέει τους χώρους και ταυτόχρονα διατηρεί την αντίθεση ανάμεσα στο αποκατεστημένο κέλυφος και τις νέες επεμβάσεις.

Το ξύλινο δάπεδο σε διάταξη chevron διατρέχει τους κύριους χώρους και διαμορφώνει ένα συνεχές γεωμετρικό υπόβαθρο. Ελληνικό μάρμαρο χρησιμοποιείται επιλεκτικά, ιδιαίτερα στα λουτρά και σε επιφάνειες όπου απαιτείται περισσότερο ορυκτός χαρακτήρας.

Η ξυλεία επανέρχεται τόσο στην αρχική σκάλα όσο και στις νέες ειδικές κατασκευές. Με αυτόν τον τρόπο, διαφορετικές χρονικές φάσεις του εσωτερικού αποκτούν μια κοινή υλική αναφορά χωρίς να συγχέονται μεταξύ τους.

Ξυλεία, μάρμαρο, βαμμένες επιφάνειες, ταπετσαρίες και γύψινος διάκοσμος δημιουργούν τελικά ένα εσωτερικό που βασίζεται στην ποικιλία των υφών και όχι σε ένα ενιαίο τελείωμα.

 

 

Σύγχρονα συστήματα μέσα στο ιστορικό κέλυφος

Η ανακαίνιση ενσωματώνει σύγχρονες τεχνολογίες στην υφιστάμενη κατασκευή.

Συστήματα Internet of Things, καθώς και νέες εγκαταστάσεις θέρμανσης και ψύξης, υποστηρίζουν την καθημερινή λειτουργία της κατοικίας χωρίς να αποκτούν κυρίαρχη παρουσία στο εσωτερικό.

Η τεχνική αναβάθμιση λειτουργεί συμπληρωματικά προς την αποκατάσταση. Η σύγχρονη άνεση εισάγεται μέσα στο υπάρχον χωρικό πλαίσιο χωρίς να γίνεται αφορμή για την εξάλειψή του.

 

Μια νέα στρώση στο εσωτερικό της δεκαετίας του 1920

Το The Upper House οργανώνεται τελικά γύρω από τη συνύπαρξη διαφορετικών χρονικών περιόδων.

Οι αρχικές αναλογίες, η ξύλινη σκάλα και οι γύψινες διακοσμήσεις διατηρούν την ταυτότητα της κατοικίας. Οι νέες ξυλουργικές κατασκευές, οι ταπετσαρίες, η επίπλωση, ο φωτισμός και τα τεχνικά συστήματα προσθέτουν ένα σύγχρονο επίπεδο.

Οι A&O Architects και Saint of Athens αντιμετωπίζουν έτσι την ανακαίνιση όχι ως ανακατασκευή ενός ιστορικού εσωτερικού, αλλά ως συνέχεια της εξέλιξής του. Το υπάρχον κέλυφος παραμένει ευανάγνωστο και υποδέχεται μια νέα συνθήκη κατοίκησης.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο Apartments 2025, ετήσια έκδοση των ek Architectural Publications.

Δύο ανεξάρτητα παραθεριστικά διαμερίσματα μεταφέρουν το τοπίο και την πολιτιστική μνήμη της Σερίφου μέσα από διαφορετικές χρωματικές παλέτες, φυσικά υλικά και ειδικά σχεδιασμένα στοιχεία.

Το Seriphos Estate αφορά τον συνολικό επανασχεδιασμό ενός κτιρίου της δεκαετίας του 1970, κοντά στην παραλία του Αγίου Ιωάννη στη Σέριφο. Η επέμβαση των Ioli Chiotini Studio περιλαμβάνει δύο ανεξάρτητες κατοικίες: το Κέλυφος στον όροφο και το Έδαφος στο ισόγειο.

Αντί να αναπαράγει κυριολεκτικά την κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική, ο σχεδιασμός μεταφέρει στοιχεία του τόπου μέσα από το χρώμα, την υλικότητα και τη μορφή. Ο ελληνικός ορίζοντας ανάμεσα στον ουρανό και τη θάλασσα, η τραχύτητα της άνυδρης γης και, κυρίως, το έντονο καλοκαιρινό φως αποτελούν βασικές αναφορές των δύο εσωτερικών.

 

 

Δύο κατοικίες με διαφορετική χρωματική ταυτότητα

Παρότι τα δύο διαμερίσματα αποτελούν μέρη του ίδιου έργου, το καθένα αποκτά διαφορετική ατμόσφαιρα.

Στο Έδαφος κυριαρχούν οι γήινες και κοκκινωπές αποχρώσεις, οι οποίες συνδέονται με την ξηρή μορφολογία του νησιού. Αντίθετα, το Κέλυφος χαρακτηρίζεται από γαλαζοπράσινους τόνους που παραπέμπουν στη θάλασσα και στις μεταβολές του ορίζοντα.

Η διαφοροποίηση προσδίδει σαφή ταυτότητα σε κάθε κατοικία, χωρίς να διακόπτει την κοινή σχεδιαστική λογική. Το χρώμα δεν λειτουργεί απλώς ως διακοσμητικό επίπεδο. Αποτελεί εργαλείο αφαιρετικής απόδοσης εικόνων και αισθήσεων της Σερίφου.

Έτσι, η σύνδεση με τον τόπο προκύπτει μέσα από τη μνήμη και όχι από τη μορφολογική μίμηση.

 

Σύγχρονη απόδοση κυκλαδίτικων μορφών

Χτιστά καθιστικά με οργανικές καμπύλες, εσοχές κάτω από καμάρες και ξύλινες δοκίδες στις οροφές επανερμηνεύουν στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής της Σερίφου.

Οι αναφορές απλοποιούνται και εντάσσονται σε μια σύγχρονη γλώσσα εσωτερικού σχεδιασμού. Οι καμπύλες μαλακώνουν τις μεταβάσεις ανάμεσα στις λειτουργίες, ενώ οι εσοχές δημιουργούν περισσότερο προστατευμένες περιοχές καθιστικού και ανάπαυσης.

Τα φυσικά υλικά ενισχύουν την αίσθηση οικειότητας. Η ψάθα εμφανίζεται στις ντουλάπες και το λινό ύφασμα στα κρεβάτια, εισάγοντας απτικές επιφάνειες και θερμότητα στο εσωτερικό.

Οι δίχρωμες λευκές και γαλάζιες κουρτίνες δημιουργούν μια περισσότερο άμεση σχέση με τη θέα. Η οριζόντια εναλλαγή των χρωμάτων παραπέμπει στη συνάντηση ουρανού και θάλασσας, μεταφέροντας τον ορίζοντα στο εσωτερικό μέσα από το ύφασμα.

 

 

Πολιτιστικές αναφορές σε ειδικά σχεδιασμένα αντικείμενα

Πλήθος custom-made κατασκευών εισάγουν πιο συγκεκριμένες αναφορές στην ιστορία και τον πολιτισμό της Σερίφου.

Τα λατομεία, τα μελίσσια και η μυθολογία του νησιού μεταπλάθονται σε ειδικά σχεδιασμένους καθρέφτες, αρθρωτά κρεμαστά φωτιστικά και μαρμάρινες επενδύσεις στα έπιπλα της κουζίνας.

Τα στοιχεία αυτά δεν αναπαράγουν κυριολεκτικά παραδοσιακά αντικείμενα. Αντίθετα, μεταφέρουν αναγνωρίσιμους συσχετισμούς σε σύγχρονες μορφές και λεπτομέρειες.

Έτσι, η αναφορά στον τόπο λειτουργεί σε δύο κλίμακες. Το τοπίο αποδίδεται μέσα από τη συνολική παλέτα, ενώ η πολιτιστική μνήμη εμφανίζεται στη μικρότερη κλίμακα της επίπλωσης, του φωτισμού και των ειδικών κατασκευών.

 

Υπαίθρια κατοίκηση κάτω από ξύλινες πέργκολες

Οι υπαίθριοι χώροι και στα δύο επίπεδα προστατεύονται από ξύλινες πέργκολες με επικάλυψη από φυσικό καλάμι.

Χτιστά καθιστικά και μεγάλα μαξιλάρια συνεχίζουν τη χρωματική παλέτα των εσωτερικών χώρων. Οι βεράντες λειτουργούν έτσι ως προεκτάσεις των κατοικιών και όχι ως ανεξάρτητες εξωτερικές διαμορφώσεις.

Στο ισόγειο, η εξωτερική κουζίνα και το μεγάλο τραπέζι φαγητού αποτελούν τον κύριο πυρήνα της υπαίθριας ζωής, με ανοιχτή θέα προς το νησιωτικό τοπίο.

Η χρήση ξυλείας, καλαμιού, χτιστών στοιχείων και υφασμάτων διατηρεί παράλληλα μια υλική συνέχεια ανάμεσα στο εσωτερικό και τους εκτεθειμένους θερινούς χώρους.

 

 

Προσωπική μνήμη μέσα στο νέο εσωτερικό

Δίπλα στις ευρύτερες αναφορές στη Σέριφο, στο έργο εντάσσονται προσωπικά αντικείμενα του ιδιοκτήτη.

Η παρουσία τους διατηρεί ίχνη από το παρελθόν του μικρού συγκροτήματος και εισάγει μια περισσότερο προσωπική διάσταση στις δύο ανακαινισμένες κατοικίες. Η νέα διαμόρφωση δεν αντιμετωπίζει, επομένως, το παρελθόν ως κάτι που πρέπει να εξαλειφθεί.

Το Seriphos Estate οργανώνεται τελικά γύρω από διαφορετικές κλίμακες μνήμης: το τοπίο και το φως των Κυκλάδων, την πολιτιστική ιστορία της Σερίφου και την προσωπική σχέση με το υφιστάμενο ακίνητο.

Μέσα από το χρώμα, τα φυσικά υλικά και τις ειδικά σχεδιασμένες κατασκευές, οι Ioli Chiotini Studio μετατρέπουν αυτές τις αναφορές σε δύο σύγχρονα εσωτερικά με διαφορετικές ταυτότητες αλλά κοινή σύνδεση με τον τόπο.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο Τεύχος ek 290 | Σεπτέμβριος 2024, μηνιαία έκδοση των ek Architectural Publications.