Ένα ψηλό περιμετρικό τείχος αγκαλιάζει έναν λαξευμένο ορθογωνικό όγκο, διαμορφώνοντας μια προστατευμένη αυλή όπου το φως, η βλάστηση και οι ελεγχόμενες φυγές δημιουργούν μια συνθήκη διαπερατής εσωστρέφειας.

 

Η Domus Maya βρίσκεται στα νοτιοανατολικά προάστια της Λευκωσίας, σε ένα τυπικό οικόπεδο νεοσύστατης συνοικίας. Οι δύο πλευρές του οικοπέδου παρουσιάζουν διαφορετικές συνθήκες.

Προς τον νότο, διάσπαρτα οικιστικά κτίσματα σχηματίζουν ένα ανομοιογενές αστικό μέτωπο. Αντίθετα, προς τον βορρά, οι γεωργικές εκτάσεις ανοίγονται στον ορίζοντα και προσφέρουν ανεμπόδιστη θέα προς τον τραπεζοειδή λόφο του Άρωνα.

Η πρόταση του Studio Kyriakos Miltiadou ανταποκρίνεται σε αυτή την αντίθεση μέσα από δύο βασικά συνθετικά στοιχεία: ένα σαφές ορθογωνικό πρίσμα και ένα ψηλό τείχος που το περιβάλλει και το αγκαλιάζει.

 

Ένας συμπαγής όγκος που διαμορφώνεται αφαιρετικά

Ο κύριος όγκος έχει κάτοψη διαστάσεων 12 επί 10m. Ωστόσο, δεν διατηρείται ως ένα άθικτο ορθογωνικό στερεό. Αντίθετα, σμιλεύεται κατά τον οριζόντιο και τον κατακόρυφο άξονα.

Η αφαίρεση τμημάτων από τη συμπαγή μάζα δημιουργεί ένα εσωτερικό κενό. Σε ορισμένα σημεία, ο χώρος αυτός αναπτύσσεται σε διπλό ύψος. Γύρω του οργανώνονται οι επιμέρους λειτουργίες και οι διαδρομές της κατοικίας.

Το κτίριο αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα. Στο ισόγειο βρίσκονται το καθιστικό, η κουζίνα, η τραπεζαρία και ένας μικρός ξενώνας. Ο όροφος φιλοξενεί τα υπνοδωμάτια, τους χώρους υγιεινής και τις βοηθητικές χρήσεις.

Το κενό λειτουργεί ως ένας τρισδιάστατος καμβάς στο εσωτερικό. Εισάγει το φως, τον αέρα και τη βλάστηση, ενώ ταυτόχρονα καδράρει την οριζόντια γραμμή του τοπίου. Παράλληλα, διαπραγματεύεται τα όρια ανάμεσα στην ιδιωτική και την κοινωνική ζωή της οικογένειας.

 

Ένα τείχος απέναντι στο αστικό τοπίο

Το δεύτερο βασικό στοιχείο είναι ένα τείχος ύψους 3,5m, τοποθετημένο σε απόσταση 3m από τον δημόσιο δρόμο. Εκτείνεται σε ολόκληρο το πλάτος του οικοπέδου και δημιουργεί ένα σαφές όριο απέναντι στο ασυνεχές αστικό περιβάλλον.

Η συνεχής επιφάνειά του προσδίδει στην όψη προς τον δρόμο σκόπιμα συγκρατημένο χαρακτήρα. Τρεις στενές κατακόρυφες σχισμές διακόπτουν το συμπαγές όριο και επιτρέπουν επιλεκτικές θεάσεις από και προς το εσωτερικό.

Η κατοικία δεν απομονώνεται πλήρως από τη γειτονιά. Αντίθετα, τα ανοίγματα εισάγουν έναν ελεγχόμενο βαθμό διαπερατότητας. Το φως, η κίνηση και η οπτική επαφή διέρχονται αποσπασματικά μέσα από το προστατευτικό όριο.

Μια έντονη κίτρινη θύρα σηματοδοτεί την είσοδο. Το χρώμα της αντιπαραβάλλεται με τις λευκές σοβατισμένες επιφάνειες και καθιστά ευανάγνωστη τη στιγμή της μετάβασης.

 

Μια εσωτερική πλατεία γύρω από την ελιά

Πίσω από το τείχος διαμορφώνεται μια κεντρική «πλατεία»: μια περίκλειστη αυλή που υποδέχεται τον επισκέπτη πριν από την είσοδο στην κύρια κατοικία.

Στο κέντρο της δεσπόζει ένα μεταφυτευμένο ελαιόδεντρο. Ένα κυκλικό στοιχείο από εμφανές σκυρόδεμα περιβάλλει τον κορμό και το μετατρέπει σε βασικό σημείο προσανατολισμού.

Η αυλή ανοίγεται προς την κοινωνική ζωή της κατοικίας. Δεν λειτουργεί ως απομονωμένος κήπος, αλλά ως κοινόχρηστο υπαίθριο δωμάτιο που συνδέεται με την είσοδο, τους χώρους διημέρευσης και τις ημιυπαίθριες ζώνες.

Το έντονο μεσογειακό φως αντανακλάται στις λευκές επιφάνειες. Παράλληλα, οι σκιές της φύτευσης μεταβάλλουν κατά τη διάρκεια της ημέρας τον χαρακτήρα των μονολιθικών τοίχων.

 

Συνέχεια εσωτερικού και εξωτερικού χώρου

Καθιστικές επιφάνειες από εμφανές σκυρόδεμα διατρέχουν τους εσωτερικούς και τους υπαίθριους χώρους. Καθώς περνούν μέσα από τα όρια του κελύφους, αποδυναμώνουν τη διάκριση ανάμεσα στο δωμάτιο, την αυλή και τον κήπο.

Τα συνεχή αυτά στοιχεία δημιουργούν επίσης άτυπους χώρους στάσης και κοινωνικής επαφής. Η καθημερινή ζωή μπορεί, επομένως, να επεκταθεί πέρα από τη συμβατική οργάνωση των κλειστών δωματίων.

Στα σημεία όπου το τείχος συναντά το πρίσμα, σχηματίζονται μικροί ημιυπαίθριοι χώροι. Ένα πλέγμα από ανοξείδωτα μεταλλικά συρματόσχοινα υποστηρίζει την αναρριχώμενη βλάστηση και εισάγει ένα ελαφρύτερο, διαπερατό επίπεδο δίπλα στις συμπαγείς επιφάνειες.

Θυμαριές, γιασεμιά, λεβάντες και βουκαμβίλιες φυτεύονται στους περίκλειστους κήπους. Με την πάροδο του χρόνου, η φύση καλείται να επεκταθεί πάνω στους τοίχους και τα μεταλλικά πλέγματα, περιορίζοντας σταδιακά τη μονολιθική τους παρουσία.

 

Διαπερατή εσωστρέφεια

Το τείχος και το πρίσμα λειτουργούν τελικά ως μια ενιαία συνθετική χειρονομία. Το πρώτο εξασφαλίζει προστασία και απόσταση από το ανομοιογενές αστικό περιβάλλον. Το δεύτερο διανοίγεται και σμιλεύεται ώστε να υποδεχθεί το φως, το τοπίο και τη βλάστηση.

Από τη συνέργειά τους προκύπτει μια σειρά αντιθέσεων: το κλειστό και το ανοιχτό, το δημόσιο και το ιδιωτικό, το φυσικό και το τεχνητό, η έκθεση και η προφύλαξη.

Η Domus Maya δεν επιλύει τις αντιθέσεις επιλέγοντας αποκλειστικά τη μία συνθήκη. Αντίθετα, αξιοποιεί την αυλή, τα ελεγχόμενα ανοίγματα και τα ημιυπαίθρια κατώφλια για να διατηρήσει μια ισορροπία ανάμεσά τους.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο Τεύχος ek: 288 | Ιούλιος–Αύγουστος 2024, μηνιαίο τεύχος των ek Architectural Publications.

Η Fallen Tower από τους Kipseli Architects είναι μια εξοχική κατοικία στη Μεσσηνιακή Μάνη. Ο σχεδιασμός επανερμηνεύει τους οχυρωμένους πέτρινους πύργους της περιοχής. Παραδοσιακά, οι συγκεκριμένες κατασκευές αναπτύσσονταν κατακόρυφα και λειτουργούσαν ως χώροι άμυνας και απομόνωσης.

Αντί να αναπαράγει αυτή τη γνώριμη μορφή, το έργο μετατοπίζει τον πύργο στο οριζόντιο επίπεδο. Έτσι, δημιουργείται ένας επιμήκης κορμός που οργανώνει την καθημερινή ζωή και ενισχύει τη σχέση της κατοικίας με το τοπίο.

 

 

Ένας πύργος που εκτείνεται στο οικόπεδο

Ο κύριος όγκος φιλοξενεί το καθιστικό, την κουζίνα και την τραπεζαρία σε μια συνεχή γραμμική ακολουθία. Η είσοδος βρίσκεται στο ένα άκρο του, ενώ από εκεί, η κίνηση μέσα στην κατοικία καταλήγει σε έναν ημιυπαίθριο χώρο που καδράρει τη θάλασσα.

Η επιμήκης πορεία προσδίδει σαφή κατεύθυνση στο εσωτερικό. Παράλληλα, μετατρέπει τον παραδοσιακό πύργο από κλειστή κατακόρυφη δομή σε ανοιχτό πλαίσιο συλλογικής ζωής.

Η οριζόντια μορφή διατηρεί τη μνημειακότητά της. Ωστόσο, αποκτά διαφορετικό νόημα. Αντί να δηλώνει τον διαχωρισμό από το περιβάλλον, εκτείνεται πάνω στο οικόπεδο και συνδέει το εσωτερικό με την αυλή και τον μακρινό ορίζοντα.

 

 

Οι ιδιωτικοί χώροι ως αποσπάσματα

Τα υπνοδωμάτια, τα λουτρά και οι αποθηκευτικοί χώροι προβάλλουν από τον βασικό κορμό ως μικρότερα χωρικά αποσπάσματα. Η αποκλίνουσα διάταξή τους διασπά την αυστηρή γεωμετρία του κύριου όγκου. Ταυτόχρονα, δημιουργεί μια πιο σύνθετη σχέση με το έδαφος.

Στα κενά ανάμεσα στις ιδιωτικές πτέρυγες σχηματίζεται ένας προστατευμένος υπαίθριος πυρήνας. Η εσωτερική αυλή στρέφεται προς τη δύση και λειτουργεί ως κοινόχρηστος υπαίθριος χώρος. Περιβάλλεται από το κτίριο, αλλά παραμένει οπτικά συνδεδεμένη με το ευρύτερο τοπίο.

Οι κατόψεις ισογείου και ορόφου αποσαφηνίζουν αυτή την οργάνωση. Ο επιμήκης κοινόχρηστος κορμός ορίζει τη μία πλευρά της σύνθεσης. Αντίθετα, οι μικρότεροι όγκοι αναπτύσσονται γύρω από την αυλή και ανταποκρίνονται ανεξάρτητα στις συνθήκες του οικοπέδου.

 

 

Συνέχεια ανάμεσα στο εσωτερικό και το ύπαιθρο

Η φωτογραφική παρουσίαση αποτυπώνει μια σύνθεση από πέτρινες επιφάνειες, ανοιχτόχρωμους επιχρισμένους όγκους και μεταλλικές πέργκολες. Το βασικό πέτρινο στοιχείο προσδίδει βάρος στην κατοικία. Ωστόσο, οι επιμέρους πτέρυγες και οι στεγασμένοι υπαίθριοι χώροι διασπούν τη συνολική μάζα.

Τα μεγάλα ανοίγματα συνδέουν τους χώρους διημέρευσης με τις βεράντες, την πισίνα και τη θέα προς τη θάλασσα. Στο εσωτερικό, η γραμμική κουζίνα ενισχύει την κατεύθυνση του κύριου όγκου. Παράλληλα, το καθιστικό ανοίγεται προς το νερό και τον ημιυπαίθριο στην απόληξή του.

Τα υπνοδωμάτια έχουν περισσότερο κλειστό χαρακτήρα. Ωστόσο, τα ελεγχόμενα ανοίγματα διατηρούν τη σχέση τους με το περιβάλλον και εισάγουν φυσικό φως τους ιδιωτικές ζώνες.

Μέσα από τη μετάβαση από την κατακόρυφη στην οριζόντια ανάπτυξη, ο πύργος επαναπροσδιορίζεται ως δομή σύνδεσης. Δεν απομονώνει πλέον τους κατοίκους από το περιβάλλον. Αντίθετα, συνδέει κοινόχρηστους και ιδιωτικούς χώρους μέσα από μια ανοιχτή ακολουθία κίνησης, τοπίου και υπαίθριας ζωής.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο Maison de Campagne 2025, ετήσια έκδοση των ek Architectural Publications.

Μια κατοικία με αυλή, διαμορφωμένη από τους περιορισμούς του αστικού ιστού

Στη Βαγδάτη, το Shatt Al-Arab House από τους Fran Silvestre Arquitectos συλλαμβάνεται μέσα από τους περιορισμούς του οικοπέδου. Τοποθετημένο στο επίπεδο του δρόμου, πάνω σε έναν από τους πιο πολυσύχναστους άξονες της πόλης, το οικόπεδο καθορίζεται από τη γεωμετρία του αστικού ιστού και από την ανάγκη δημιουργίας ιδιωτικότητας, ανοιχτότητας και οικιακής ηρεμίας μέσα σε ένα πυκνό μητροπολιτικό περιβάλλον.

Το πρόγραμμα ζητούσε μια κατοικία που να συγκεντρώνει έναν χώρο ημερήσιας διαβίωσης, δύο χώρους νυχτερινής ζώνης και έναν χώρο φυσικής άσκησης. Δεδομένου του περιορισμένου μεγέθους του οικοπέδου, η πιο άμεση στρατηγική θα ήταν η καθ’ ύψος ανάπτυξη, ώστε να απελευθερωθεί χώρος για κήπο. Αντί γι’ αυτό, οι αρχιτέκτονες επέλεξαν να καταλάβουν ολόκληρο το οικόπεδο με έναν εκτεταμένο ισόγειο όγκο.

Μια οριζόντια στρατηγική για ένα συμπαγές οικόπεδο

Η απόφαση για οριζόντια ανάπτυξη επιτρέπει στην κατοικία να διαμορφώσει μια διαφορετική σχέση με τον υπαίθριο χώρο. Αντί το πρόγραμμα να συγκεντρώνεται σε έναν συμπαγή κατακόρυφο όγκο, το έργο απλώνεται στο σύνολο του οικοπέδου και συνδέεται με το εξωτερικό περιβάλλον με δύο διακριτούς τρόπους.

Ο πρώτος είναι ένας περιμετρικός κήπος, ο οποίος λειτουργεί ως φίλτρο ανάμεσα στην κατοικία, τη λεωφόρο και τους γύρω δρόμους. Ο δεύτερος είναι μια κεντρική κυκλική αυλή, η οποία γίνεται ο βασικός υπαίθριος χώρος της κατοικίας και το στοιχείο που οργανώνει το σύνολο της κάτοψης.

Η κυκλική αυλή ως κέντρο της κατοικίας

Η κεντρική αυλή συγκεντρώνει γύρω της τους πιο δημόσιους και ανοιχτούς χώρους της κατοικίας. Προς τη μία κατεύθυνση, δημιουργεί μια ακολουθία εσωτερικών και υπαίθριων χώρων που ξεκινά και καταλήγει στον περιμετρικό κήπο, επιτρέποντας στο εσωτερικό να επεκτείνεται οπτικά και φυσικά σε όλο το βάθος του οικοπέδου.

Η χωρική αυτή ακολουθία ορίζεται από τέσσερα γυάλινα όρια, τα οποία μπορούν να αναδιπλωθούν πλήρως κατά μήκος των πλευρικών τοίχων. Όταν ανοίγουν, δημιουργούν μια υβριδική συνθήκη ανάμεσα στο μέσα και το έξω, μετατρέποντας την κατοικία σε έναν ενιαίο ανοιχτό χώρο που εκτείνεται από το ένα άκρο του οικοπέδου έως το άλλο.

Περιμετρικός κήπος, ιδιωτικότητα και αναδιπλούμενα όρια

Ο περιμετρικός κήπος έχει διπλό ρόλο. Προστατεύει την κατοικία από την ένταση του γύρω αστικού περιβάλλοντος, ενώ επιτρέπει σε κάθε χώρο να παραμένει συνδεδεμένος με το πράσινο και το φυσικό φως. Ως όριο, δεν λειτουργεί ως σκληρός διαχωρισμός, αλλά ως φυτεμένο κατώφλι που διαμεσολαβεί ανάμεσα στην οικιακή ζωή και την πόλη.

Τα αναδιπλούμενα γυάλινα πετάσματα ενισχύουν αυτή την αίσθηση διαπερατότητας. Επιτρέπουν στους χώρους διημέρευσης να μεταβάλλουν τον χαρακτήρα τους ανάλογα με τη χρήση, το κλίμα και την ώρα της ημέρας, επεκτείνοντας το οικιακό εσωτερικό προς τον κήπο και την αυλή.

Ζώνες ύπνου, πυρήνες εξυπηρέτησης και καθαρότητα κάτοψης

Στην αντίθετη κατεύθυνση από την κύρια ανοιχτή ακολουθία, τοποθετούνται οι δύο βασικοί χώροι της νυχτερινής ζώνης, με πιο ελεγχόμενη σχέση προς το εξωτερικό. Οι χώροι αυτοί ανοίγονται μόνο προς την περίμετρο, εξασφαλίζοντας ιδιωτικότητα και ταυτόχρονα επαφή με τον κήπο.

Στις τέσσερις γωνίες της κατοικίας τοποθετούνται κλειστοί πυρήνες, οι οποίοι συγκεντρώνουν τους χώρους εξυπηρέτησης. Η καθαρή αυτή διάταξη απελευθερώνει τους κεντρικούς και περιμετρικούς χώρους, προσδίδοντας στην κάτοψη μια ακριβή οργάνωση, όπου οι ανοιχτές, ιδιωτικές και βοηθητικές ζώνες βρίσκονται σε προσεκτική ισορροπία.

Ένα υπαίθριο δώμα ως όαση πάνω από την πόλη

Το δώμα ολοκληρώνει τη χωρική σύνθεση της κατοικίας. Προσβάσιμο μέσω εσωτερικής κλίμακας, συλλαμβάνεται ως μια υπερυψωμένη όαση, ορισμένη από διαδοχικά όρια. Στην εξωτερική του πλευρά, η φύτευση του κήπου προσφέρει ιδιωτικότητα από την πόλη.

Στην εσωτερική του πλευρά, μια επιφάνεια νερού στέφει την κυκλική αυλή που βρίσκεται από κάτω. Σε ένα σημείο, το στοιχείο του νερού βαθαίνει, επιτρέποντας τη χρήση του για λουτρό. Το δώμα επεκτείνει έτσι κατακόρυφα τη λογική της κατοικίας, δημιουργώντας έναν τελικό υπαίθριο χώρο όπου η φύτευση, το νερό και η περίκλειστη συνθήκη συγκροτούν ένα προστατευμένο οικιακό τοπίο πάνω από τον δρόμο.