Τομή στο τοπίο

Η αρχιτεκτονική πρόταση για ένα οινοποιείο στην Αιδηψό της Εύβοιας ξεκινά από το ερώτημα της ένταξης ενός κτιρίου σημαντικής κλίμακας στο τοπίο. Δεδομένης της επιφάνειας που απαιτούν οι χώροι παραγωγής, το οινοποιείο ενσωματώνεται στην πλαγιά, αφομοιώνεται από το έδαφος και γίνεται μέρος του αμπελώνα, αποκτώντας έναν ηθελημένα χθόνιο χαρακτήρα.

Η υπόσκαφη λύση δεν αποτελεί μόνο συνθετική επιλογή. Οι σταθερές θερμοκρασίες και τα ελεγχόμενα επίπεδα υγρασίας του υπεδάφους εξασφαλίζουν κατάλληλες συνθήκες για την ωρίμανση και την παλαίωση του κρασιού, εντάσσοντας τη σχέση του κτιρίου με τη γη στην ίδια τη διαδικασία της παραγωγής.

 

 

Μια γραμμή και ένας κύκλος

Στην επιφάνεια του εδάφους, η αρχιτεκτονική παρέμβαση περιορίζεται σε δύο ίχνη: μια γραμμή και έναν κύκλο.

Το γραμμικό κτίριο παραγωγής κρύβεται πίσω από το κεκλιμένο τοιχίο της μοναδικής ορατής όψης. Αντίθετα, ο κύκλος διαμορφώνει μια κεντρική υπαίθρια πλατεία με ανεμπόδιστη εποπτεία του αμπελώνα. Σχεδιασμένη ως κρατήρας, διακόπτει τις επαναλαμβανόμενες παράλληλες γραμμές της καλλιέργειας και γίνεται το κύριο σημείο αναφοράς της σύνθεσης.

Ενώ το κτίριο ακολουθεί τον ρυθμό των αυλακώσεων του καλλιεργημένου εδάφους, ο κύκλος λειτουργεί ως μια καθαρή γεωμετρική τομή. Η αρχετυπική μορφή του διαρρηγνύει συνειδητά τη συνέχεια του αμπελώνα, εγκαινιάζοντας έναν διάλογο ανάμεσα στην αρχιτεκτονική και το τοπίο.

Κατάβαση στη διαδικασία της οινοποίησης

Η πορεία του επισκέπτη ξεκινά ανάμεσα στις σειρές των αμπελιών. Με οδηγό τη γεωμετρική στοίχιση των κλημάτων, μια διακριτική χαρακιά στο τοπίο αποκαλύπτει σταδιακά την παρουσία του κτιρίου ως ενός υπόσκαφου καταφυγίου.

Η επιμήκης είσοδος μετατρέπεται σε εσωτερική διαδρομή που ακολουθεί την πορεία παραγωγής του ίδιου του κρασιού. Μετά τον χώρο υποδοχής, μια μεγάλη κυκλική σκάλα οδηγεί στην κύρια στάθμη του οινοποιείου, όπου ο επισκέπτης κινείται ανάμεσα στα βαρέλια της σκοτεινής αίθουσας παλαίωσης, στους χώρους παραγωγής, στη διάφανη αίθουσα ζύμωσης με τις ψηλές δεξαμενές από ανοξείδωτο χάλυβα και στις εγκαταστάσεις εμφιάλωσης και αποθήκευσης.

Η δροσιά του υπεδάφους, η υγρασία, η σιωπή και η έντονη μυρωδιά του μούστου ενισχύουν την εμπειρία της κατάβασης. Η αρχιτεκτονική και η παραγωγική διαδικασία γίνονται αντιληπτές ταυτόχρονα, μετατρέποντας την κίνηση μέσα στο κτίριο σε μια σταδιακή εισαγωγή στην οινοποίηση.

 

 

Από το σκοτάδι ξανά στο φως

Η πορεία συνεχίζεται σε μια σχεδόν μυστικιστική αίθουσα οινογνωσίας. Η θολωτή πλάκα της οροφής, οι κεκλιμένοι τοίχοι και ο έμμεσος φυσικός φωτισμός δημιουργούν ένα σπηλαιώδες ησυχαστήριο, απομονωμένο από τους ήχους του περιβάλλοντος. Μοναδική διατάραξη της σιωπής αποτελούν τα χαλίκια του δαπέδου, που αντιλαλούν σε κάθε βήμα.

Η εμπειρία κορυφώνεται στο άνοιγμα του κυκλικού κρατήρα. Σε αυτό το σημείο ο επισκέπτης συναντά ξανά το φως και το βλέμμα επιστρέφει στον αμπελώνα —την αφετηρία του κρασιού και το τοπίο από το οποίο αναδύεται το ίδιο το κτίριο.

Η κυκλική πλατεία γίνεται τόπος στάσης και παρατήρησης, ολοκληρώνοντας μια πορεία κατάβασης στη γη και επανόδου στο φως. Με αυτόν τον τρόπο, η αρχιτεκτονική εμπειρία παραλληλίζεται με την ίδια τη διαδικασία μεταμόρφωσης του κρασιού.

 

Το έργο είχε την πρώτη έντυπη δημοσίευση στο ek magazine 299 | Ιούλιος-Αύγουστος 2025.

Ένα οινοποιείο ριζωμένο στο αγροτικό τοπίο

Στο Châteauneuf-du-Pape της Γαλλίας, το οινοποιείο Les Terres Blanches από τους JSPA Design σχεδιάζεται ως ένα πολυεπίπεδο έργο μέσα σε ένα κατεξοχήν αγροτικό τοπίο. Η πρόταση περιλαμβάνει τη δημιουργία νέου κελαριού κρασιών, την επέκταση του υπάρχοντος οινοποιείου για την αύξηση της παραγωγικής του δυνατότητας, τη δημιουργία καταστήματος και την ανάπτυξη νέων δημόσιων χώρων εκδηλώσεων.

Ο σχεδιασμός επιδιώκει μια καθαρή ανάγνωση ανάμεσα στην υπάρχουσα αρχιτεκτονική και τη νέα επέμβαση. Αντί να δημιουργεί έναν ενιαίο μεγάλο όγκο, το έργο συγκροτεί ένα συνεκτικό σύνολο μέσα από την κλίμακα, την τυπολογία και την υλικότητα, επιτρέποντας στην επέκταση να ενταχθεί στο ευρύτερο τοπίο του χωριού.

Τέσσερις όγκοι γύρω από μια αυλή

Οι διαφορετικές λειτουργίες του οινοποιείου οργανώνονται σε τέσσερις διακριτούς όγκους γύρω από μια κεντρική αυλή. Η καταμερισμένη αυτή διάταξη προσδίδει στο έργο κλίμακα πιο συγγενή με το γύρω δομημένο περιβάλλον, βοηθώντας το νέο σύνολο να ενταχθεί στον ιστό του χωριού.

Η σύνδεση ανάμεσα στο παλαιό και το νέο πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω υπόγειας διέλευσης. Έτσι, το υπάρχον κτίριο και η νέα επέκταση παραμένουν οπτικά διακριτά, τοποθετημένα δίπλα-δίπλα χωρίς άμεση επαφή, ενώ λειτουργούν ως ενιαία εμπειρία παραγωγής και επίσκεψης.

 

 

Συμπιεσμένη γη ως δομή, υφή και κλιματική στρατηγική

Οι τοίχοι από συμπιεσμένη γη διαμορφώνουν τη βασική υλικότητα του έργου. Παραδοσιακή ως προς την καταγωγή της, αλλά σύγχρονη στην έκφρασή της, η συμπιεσμένη γη επιτρέπει στο οινοποιείο να αποκτήσει άμεση σχέση με το έδαφος, το τοπίο και την αγροτική ταυτότητα του Châteauneuf-du-Pape.

Πέρα από την οπτική και απτική της ποιότητα, η υλικότητα συμβάλλει στην περιβαλλοντική απόδοση του κτιρίου. Οι θερμικές και ακουστικές ιδιότητες της συμπιεσμένης γης υποστηρίζουν τις σταθερές συνθήκες που απαιτούνται για την παραγωγή και την αποθήκευση του κρασιού, ενισχύοντας παράλληλα την αίσθηση συνέχειας ανάμεσα στην αρχιτεκτονική και τον τόπο.

Το νερό ως οργανωτικό στοιχείο

Η κυκλοφορία του νερού αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες του σχεδιασμού. Οι πρόβολοι κατευθύνουν το νερό της βροχής, το οποίο απορροφάται από τα φυτεμένα δώματα, προς μια δεξαμενή στην κεντρική αυλή, όπου συλλέγεται. Στενές σχισμές στην περίμετρο της αυλής επιτρέπουν στο πλεονάζον νερό να αποστραγγίζεται προς το υπόγειο κελάρι και τελικά προς μια στέρνα για μελλοντική χρήση.

Μέσω της φυσικής εξάτμισης, το νερό βοηθά στη διατήρηση της απαιτούμενης υγρασίας για τη σωστή συντήρηση του κρασιού σε όλη τη διάρκεια του χρόνου. Το νερό δεν αντιμετωπίζεται επομένως ως δευτερεύον σύστημα, αλλά ως αρχιτεκτονικός και περιβαλλοντικός μηχανισμός ενσωματωμένος στο έργο.

 

 

Υπόγειο κελάρι με φως και σκιά

Το κελάρι κρασιού χωροθετείται υπόγεια, ώστε να επωφελείται από πιο σταθερή θερμοκρασία. Η ατμόσφαιρά του διαμορφώνεται από χαμηλής έντασης φυσικό φως, το οποίο εισέρχεται μέσα από λεπτές σχισμές στην υπερκείμενη πλάκα.

Οι λεπτές αυτές τομές δημιουργούν διαδοχές φωτός και σκιάς, προσδίδοντας στο κελάρι βάθος και αίσθηση μυστηρίου. Η εμπειρία του επισκέπτη γίνεται πολυαισθητηριακή: η αρχιτεκτονική δεν υποστηρίζει μόνο την παραγωγή και την αποθήκευση, αλλά και την αισθητηριακή κουλτούρα της οινοποίησης.

Μια σύγχρονη αγροτική τυπολογία

Το οινοποιείο Les Terres Blanches προτείνει μια σύγχρονη ερμηνεία των τοπικών υλικών και των αγροτικών μορφών. Οι τοίχοι από συμπιεσμένη γη, η διάσπαση των όγκων, τα φυτεμένα δώματα και η στρατηγική διαχείρισης του νερού συγκροτούν ένα έργο τεχνικά άρτιο και ταυτόχρονα ατμοσφαιρικό.

Το οινοποιείο γίνεται τόπος όπου η παραγωγή, το τοπίο, ο δημόσιος χώρος και η περιβαλλοντική απόδοση συνυπάρχουν. Μέσα από την προσεκτική ισορροπία ανάμεσα στο παλαιό και το νέο, το ορατό και το υπόγειο, τη γη και το νερό, το έργο προτείνει ένα συγκροτημένο πρότυπο βιώσιμης αρχιτεκτονικής για τον κόσμο του κρασιού.