Μια κατοικία του 1893 στη Marvila της Λισαβόνας ανακαινίζεται και επεκτείνεται μέσα από μεγάλα κενά, αδρές εσωτερικές επιφάνειες και ένα γαλάζιο φυσικό επίχρισμα που ενοποιεί το παλιό με το νέο.

Το Blue House στη Λισαβόνα από τους extrastudio είναι το πρώτο από τρία έργα κατοικίας που το γραφείο ονομάζει casas poveras. Η σειρά διαμορφώθηκε σε μια περίοδο αβεβαιότητας, με στόχο τον περιορισμό του σχεδιασμού στα απολύτως απαραίτητα χωρίς να μειώνεται η κλίμακα των χώρων. Στο Blue House, η προσέγγιση αυτή οδηγεί σε μια κατοικία 251τ.μ., όπου το υφιστάμενο κτίριο, η νέα επέκταση και τα υλικά συνυπάρχουν χωρίς να αποκρύπτονται οι ατέλειες ή τα ίχνη της κατασκευής.

Η κατοικία βρίσκεται στη Marvila, μια περιοχή της Λισαβόνας που μετασχηματίστηκε από αγροτική ζώνη σε βασική βιομηχανική περιοχή της πόλης και, αργότερα, σε τόπο συγκέντρωσης εργαστηρίων και πολιτιστικών χρήσεων. Αντί να εξαλείψει τον λιτό χαρακτήρα του αρχικού κτίσματος, ο σχεδιασμός τον αντιμετωπίζει ως καταγραφή της προηγούμενης καθημερινής ζωής και τον εντάσσει στη νέα αρχιτεκτονική.

 

Διατήρηση της κατοικίας του 1893

Το έργο ανακαινίζει και επεκτείνει μια ισόγεια κατοικία του 1893, διατηρώντας πλήρως τον υφιστάμενο φέροντα οργανισμό.

Αρχιτεκτονικά στοιχεία των αρχικών όψεων αφαιρέθηκαν, αποκαταστάθηκαν και επανατοποθετήθηκαν στις νέες. Οι παλιές και οι νέες επιφάνειες αποκτούν το ίδιο τελείωμα, αποφεύγοντας μια συμβατική οπτική διάκριση ανάμεσα στην αποκατάσταση και την προσθήκη.

Οι διαφορετικές χρονικές φάσεις παραμένουν ευανάγνωστες κυρίως μέσα από τη μεταβολή του περιγράμματος και την υφή των υλικών. Οι ατέλειες της αρχικής κατασκευής δεν εξαλείφονται, αλλά διατηρούνται ως ίχνη της προηγούμενης ζωής του κτιρίου.

 

Δύο μεγάλα χωρικά κενά

Δύο βασικές κινήσεις οργανώνουν τη νέα κατοικία.

Προς τον δρόμο, μια αφαίρεση σε όλο το πλάτος της όψης δημιουργεί ένα αίθριο διπλού ύψους. Το κενό εξασφαλίζει σκίαση και ιδιωτικότητα στα υπνοδωμάτια, ενώ λειτουργεί ως ενδιάμεσος χώρος ανάμεσα στο εσωτερικό και τον δρόμο.

Στην απέναντι πλευρά, ένας εσωτερικός χώρος τριπλού ύψους στρέφεται προς τον κήπο και αποκαλύπτει ολόκληρη την κατακόρυφη διάσταση της επέκτασης. Οι δύο χειρισμοί δημιουργούν διαφορετικές συνθήκες: ένα προστατευμένο αίθριο προς την πόλη και έναν μεγάλο εσωτερικό χώρο προς τον ιδιωτικό κήπο.

Στην πίσω όψη, μια κατακόρυφη σχισμή φωτός προκύπτει από έναν πολεοδομικό περιορισμό που τέμνει διαγώνια τη μία γωνία του κτιρίου. Αντί να υποβαθμιστεί, η συνθήκη εντάσσεται στη σύνθεση. Για λίγα λεπτά προς το τέλος της ημέρας, μια στενή δέσμη φυσικού φωτός εισέρχεται στο εσωτερικό και μετακινείται πάνω στις επιφάνειες.

 

Το γκαράζ μέσα στον χώρο διημέρευσης

Μία από τις βασικές απαιτήσεις των ιδιοκτητών ήταν η κατοικία να αποκτήσει έναν ανοιχτό χαρακτήρα τύπου loft και το γκαράζ να ενσωματωθεί πλήρως στον χώρο διημέρευσης.

Με αυτόν τον τρόπο, η εργασία σε αυτοκίνητα ή μοτοσικλέτες μπορεί να πραγματοποιείται χωρίς να αποκόπτεται από την καθημερινή οικογενειακή ζωή.

Ο σχεδιασμός δεν αντιμετωπίζει επομένως το γκαράζ ως βοηθητικό και απομονωμένο δωμάτιο. Η μεγάλη κλίμακα του κύριου χώρου επιτρέπει σε διαφορετικές δραστηριότητες να συνυπάρχουν σε ένα ενιαίο περιβάλλον, διευρύνοντας την έννοια του οικιακού χώρου.

 

Υλικά που αποφασίζονται στο εργοτάξιο

Μετά τον καθορισμό της βασικής αρχιτεκτονικής ιδέας, οι επιλογές των τελειωμάτων, των υφών και των χρωμάτων παρέμειναν σκόπιμα ανοιχτές.

Πολλές αποφάσεις ελήφθησαν στο εργοτάξιο μέσα από τη συνεργασία των αρχιτεκτόνων, των τεχνιτών και των ιδιοκτητών. Η ίδια η κατασκευαστική διαδικασία μετατρέπεται έτσι σε μέρος του σχεδιασμού.

Οι τεχνικές εφαρμογής και οι ιδιαιτερότητες της χειρωνακτικής εργασίας παραμένουν ευανάγνωστες στο τελικό αποτέλεσμα. Οι επιφάνειες δεν επιδιώκουν μια τυποποιημένη ομοιομορφία, αλλά διατηρούν διαφορές στην υφή και στο τελείωμα.

 

Αλουμίνιο και αδρό γκρι επίχρισμα

Ολόκληρο το ισόγειο καλύπτεται με φύλλα αλουμινίου που βουρτσίστηκαν στο χέρι από έναν από τους τεχνίτες του έργου.

Η απαλή και φωτεινή μεταλλική επιφάνεια αντιπαραβάλλεται με την περισσότερο αδρή υλικότητα των τοίχων.

Στο εσωτερικό, οι τοίχοι παραμένουν σχεδόν ανεπίχριστοι, καλυμμένοι μόνο με μια γκρι βασική στρώση σοβά που προέκυψε ως οικονομική λύση κατά την κατασκευή. Το ενιαίο γκρι τελείωμα συνδέει οπτικά τα διαφορετικά στοιχεία και παραπέμπει διακριτικά στο βιομηχανικό παρελθόν της Marvila.

 

Το γαλάζιο επίχρισμα ως ενιαία επιφάνεια

Το χαρακτηριστικό μπλε χρώμα της κατοικίας προέρχεται από το ίδιο το υφιστάμενο κτίριο.

Ένα επίχρισμα ασβέστη με χρωστική ultramarine blue καλύπτει ολόκληρο τον εξωτερικό όγκο και ενοποιεί οπτικά την αρχική κατασκευή με τη νέα επέκταση.

Λόγω της αστάθειας της χρωστικής, κάθε όψη έπρεπε να ολοκληρωθεί μέσα σε μία ημέρα, χωρίς αρμούς ή μεταγενέστερες διορθώσεις. Η διαδικασία αυτή αφήνει μικρές διαφοροποιήσεις στην τελική επιφάνεια και καθιστά την εφαρμογή μέρος της αρχιτεκτονικής έκφρασης.

Το μπλε δεν χρησιμοποιείται για να υπογραμμίσει τη νέα προσθήκη. Αντίθετα, δημιουργεί μια ενιαία στρώση που δυσκολεύει την άμεση διάκριση μεταξύ παλιού και νέου. Το περίγραμμα και οι υφές του κτιρίου αποκαλύπτουν τελικά τις διαφορετικές χρονικές φάσεις.

 

Η κατασκευή ως μέρος του σχεδιασμού

Το Blue House διαμορφώνεται μέσα από τη συνύπαρξη διατήρησης, επέκτασης και αποφάσεων που προκύπτουν κατά την κατασκευή.

Ο αρχικός φορέας παραμένει, ενώ μεγάλα χωρικά κενά επαναπροσδιορίζουν τη σχέση του σπιτιού με τον δρόμο, τον κήπο και το φυσικό φως. Το βουρτσισμένο αλουμίνιο, ο γκρι σοβάς και το χρωματισμένο επίχρισμα ασβέστη δημιουργούν επιφάνειες των οποίων ο χαρακτήρας εξαρτάται άμεσα από τον τρόπο εφαρμογής τους.

Οι extrastudio αποφεύγουν έτσι έναν απόλυτο διαχωρισμό ανάμεσα στο ιστορικό κέλυφος και τη σύγχρονη επέμβαση. Το παλιό και το νέο ενοποιούνται μέσα από το χρώμα και την κατασκευή, παραμένοντας ταυτόχρονα διακριτά στη μορφή, την υφή και τα ίχνη του αρχικού κτιρίου.

Προκατασκευασμένο σκυρόδεμα ως αρχιτεκτονική ταυτότητα

Στο Chave της Arouca, στην Πορτογαλία, τα G–5 Houses από τους Summary σχεδιάζονται ως ένα συγκρότημα κατοικιών πλήρως προκατασκευασμένο από οπλισμένο σκυρόδεμα. Αρθρωτά panels διαμορφώνουν όλα τα βασικά στοιχεία του κτιρίου, από τις όψεις και τις στέγες έως τα εσωτερικά χωρίσματα, επιταχύνοντας την κατασκευή και προσδίδοντας στο έργο σαφή αρχιτεκτονική ταυτότητα.

Η προκατασκευή δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως τεχνική, αλλά ως αφετηρία της χωρικής οργάνωσης, της υλικότητας και της κατασκευαστικής λογικής του έργου. Η επανάληψη και η τυποποίηση των στοιχείων παράγει ένα κτίριο απλό, ευανάγνωστο και ισχυρά προσδιορισμένο από το κατασκευαστικό του σύστημα.

Πέντε κατοικίες, μία κοινή οργάνωση

Το συγκρότημα περιλαμβάνει πέντε κατοικίες: τρεις διώροφες ως πλήρως προκατασκευασμένες ενότητες και δύο ισόγειες. Στο ισόγειο, οι κατοικίες μοιράζονται μια κανονική ορθογωνική κάτοψη, με κάθε μονάδα να διαθέτει δύο ελεύθερες όψεις.

Πάνω σε αυτή τη βάση, τρεις ανεξάρτητοι όγκοι τοποθετούνται ακανόνιστα επάνω στη μεγάλη πλάκα του δώματος. Τα ενδιάμεσα κενά μετατρέπονται σε υπαίθριες βεράντες, προσβάσιμες από εξωτερική σκάλα στην ανατολική πλευρά του κτιρίου. Από εκεί, οι βεράντες ανοίγονται προς τη θέα της Serra da Freita.

 

 

Άμεση πρόσβαση και περιορισμένη κυκλοφορία

Κάθε κατοικία διαθέτει ανεξάρτητη πρόσβαση από τον δρόμο, η οποία οδηγεί αρχικά σε έναν προστατευμένο υπαίθριο χώρο. Από αυτό το κατώφλι, η κύρια είσοδος ανοίγει απευθείας στο καθιστικό, περιορίζοντας την κυκλοφορία και καταργώντας την ανάγκη για ενδιάμεσους χώρους όπως τα χωλ.

Η κάτοψη οργανώνεται με έμφαση στην αποδοτικότητα και την άμεση χρήση. Η είσοδος είναι σύντομη, το καθιστικό λειτουργεί ως σημείο διανομής και οι κατοικίες αποφεύγουν την περιττή ιεράρχηση των χώρων. Αυτή η οικονομία κίνησης ενισχύει τη συνολική λογική κατασκευαστικής σαφήνειας του έργου.

Αρθρωτά panels ως φορέας και πλήρωση

Τα εσωτερικά χωρίσματα κατασκευάζονται από προκατασκευασμένα panels σκυροδέματος, τα οποία λειτουργούν ταυτόχρονα ως στοιχεία πλήρωσης και ως φορέας πλευρικής ακαμψίας. Με αυτόν τον τρόπο καταργείται η ανάγκη για πρόσθετη τοιχοποιία και το σκυρόδεμα γίνεται το κυρίαρχο υλικό τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό του κτιρίου.

Η διαδικασία παραγωγής δίνει σε κάθε panel μία λεία και μία αδρή πλευρά. Ο σχεδιασμός αξιοποιεί στρατηγικά αυτή τη συνθήκη: οι λείες επιφάνειες παραμένουν εμφανείς όπου είναι δυνατόν, ενώ οι πιο αδρές κρύβονται πίσω από σταθερά στοιχεία, εξοπλισμό κουζίνας ή άλλες ενσωματωμένες κατασκευές.

 

 

Φως, αερισμός και καθημερινή άνεση

Ο ανατολικός-δυτικός προσανατολισμός των κατοικιών εξασφαλίζει φυσικό φωτισμό και διαμπερή αερισμό. Έτσι, οι κατοικίες μπορούν να διατηρούν συνθήκες άνεσης χωρίς μηχανικά συστήματα ψύξης ή αερισμού.

Η περιβαλλοντική απόδοση επιτυγχάνεται μέσα από απλά μέσα: προσανατολισμό, ελεύθερες όψεις, άμεσα ανοίγματα και τη θερμική μάζα του σκυροδέματος. Το αποτέλεσμα είναι ένα συμπαγές συγκρότημα κατοικιών όπου το κατασκευαστικό σύστημα, η χωρική αποδοτικότητα και η παθητική άνεση λειτουργούν σε άμεση σχέση.

Μια καθαρή κατασκευαστική λογική

Το G–5 Houses δείχνει πώς η προκατασκευή μπορεί να παραγάγει περισσότερα από ταχύτητα και αποδοτικότητα. Εδώ, δίνει μορφή σε μια ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική γλώσσα, από τη συνολική οργάνωση των πέντε κατοικιών έως την υλική παρουσία των panels σκυροδέματος στο εσωτερικό.

Μέσα από το αρθρωτό σύστημα, τη συμπαγή κάτοψη και τις υπαίθριες βεράντες με θέα στο τοπίο, το έργο προτείνει ένα πραγματιστικό αλλά διακριτό μοντέλο συλλογικής κατοίκησης: ορθολογικό στην κατασκευή του, ακριβές στη χωρική του οργάνωση και ανοιχτό προς τον γύρω τόπο.

Γεωμετρική καθαρότητα και ένταξη στο τοπίο

Στο Loulé της Πορτογαλίας, το PCG House από τους Visioarq Arquitectos σχεδιάζεται ως μια κατοικία που συνδυάζει τη μορφολογική καθαρότητα, τη λειτουργική αποδοτικότητα και την ένταξη στο τοπίο. Το έργο συγκροτείται μέσα από μια αφαιρετική ογκοπλασία, με διακριτούς όγκους που αρθρώνονται με συνοχή και ισορροπία.

Η αρχιτεκτονική γλώσσα βασίζεται σε καθαρές, ουσιώδεις μορφές. Τα μεγάλα υαλοστάσια δημιουργούν άμεση σχέση ανάμεσα στο εσωτερικό και το εξωτερικό, επιτρέποντας στο φυσικό φως να εισέρχεται γενναιόδωρα στους χώρους διημέρευσης και καθιστώντας το γύρω τοπίο μέρος της καθημερινής κατοίκησης.

Νοτιοδυτικός προσανατολισμός και φυσική άνεση

Οι κοινωνικοί χώροι στρέφονται προς τον νότο και τη δύση, αποκτώντας κεντρικό ρόλο στη στρατηγική εξωστρέφειας του έργου. Τα μεγάλα ανοίγματα καδράρουν το τοπίο, ενώ παράλληλα επιτρέπουν τον διαμπερή αερισμό, στοιχείο καθοριστικό για τον θερμικό έλεγχο κατά τους θερινούς μήνες.

Η άνεση και η ενεργειακή αποδοτικότητα δεν επιτυγχάνονται μόνο μέσω τεχνολογίας, αλλά και μέσα από τον προσεκτικό σχεδιασμό του προσανατολισμού, της χωροθέτησης και των ανοιγμάτων. Η κατοικία αξιοποιεί τη σχέση της με τον ήλιο, τον άνεμο και το ανάγλυφο ως μέρος της περιβαλλοντικής της στρατηγικής.

 

 

Οριζοντιότητα και τοπογραφία

Η κατοικία βασίζεται σε μια έντονη αίσθηση οριζοντιότητας. Η χειρονομία αυτή μειώνει το οπτικό αποτύπωμα του κτιρίου στο έδαφος και ενισχύει την ένταξή του στην υπάρχουσα τοπογραφία.

Κάθε όγκος αντιστοιχεί σε διαφορετική λειτουργία, όμως η κοινή πλαστικότητα των μορφών εξασφαλίζει ενότητα και ισορροπία. Οι διακριτικοί πρόβολοι και οι εσοχές των όψεων δημιουργούν ένα μεταβαλλόμενο παιχνίδι φωτός και σκιάς στη διάρκεια της ημέρας, εμπλουτίζοντας τη χωρική και αισθητηριακή εμπειρία της κατοικίας.

Πισίνα, βεράντες και υπαίθρια ζωή

Η σχέση με το εξωτερικό αποτελεί βασική αρχή του έργου. Προς τον νότο και τη δύση, μια πισίνα υπερχείλισης εκτείνεται προς τον ορίζοντα, αποδυναμώνοντας οπτικά το όριο ανάμεσα στην αρχιτεκτονική και το τοπίο.

Στον όροφο, η ανατολική όψη υποχωρεί σε σχέση με το ισόγειο, δημιουργώντας μια προστατευμένη βεράντα, θωρακισμένη από έναν τοίχο που εξασφαλίζει ιδιωτικότητα από τον γειτονικό δρόμο. Προς τη δύση, σκιασμένες βεράντες με πέργκολες προσκαλούν σε παρατεταμένη χρήση των υπαίθριων χώρων, ενισχύοντας έναν τρόπο κατοίκησης που βασίζεται στην εξωστρέφεια και την εγγύτητα με τη φύση.

 

 

Ρευστό εσωτερικό και καθημερινή ευελιξία

Οι εσωτερικοί χώροι επικοινωνούν ρευστά μεταξύ τους και με τους εξωτερικούς χώρους. Η οργάνωση αυτή υποστηρίζει ευελιξία χρήσης και ενισχύει την αίσθηση συνέχειας ανάμεσα στην κατοικία, τις βεράντες, την πισίνα και το τοπίο.

Η κάτοψη διαμορφώνεται γύρω από την καθημερινή άνεση, την καθαρή κίνηση και την εμπειρία του φυσικού φωτός. Η διαφάνεια δεν λειτουργεί μόνο ως μορφολογικό χαρακτηριστικό, αλλά ως τρόπος οργάνωσης της κατοίκησης γύρω από τη θέα, το κλίμα και τον εξωτερικό χώρο.

Ακρίβεια και ευαισθησία στον τόπο

Το PCG House συνδυάζει τον γεωμετρικό έλεγχο με την ευαισθησία απέναντι στον τόπο. Η καθαρότητα της ογκοπλασίας, η διακριτική ένταξη στο τοπίο και η δυνατότητα παροχής περιβαλλοντικής ποιότητας και άνεσης διαμορφώνουν μια κατοικία οπτικά ελεγχόμενη και ταυτόχρονα βαθιά συνδεδεμένη με την εμπειρία της κατοίκησης.

Το έργο δεν βασίζεται στην υπερβολή. Αντίθετα, χρησιμοποιεί την αναλογία, τον προσανατολισμό, το φως, τη σκιά και τη συνέχεια με το ύπαιθρο για να δημιουργήσει μια ήρεμη και αποδοτική σύγχρονη κατοικία.

Ένα μουσείο ανάμεσα στη μνήμη και τη νέα ταυτότητα

Στη Vila do Bispo της Πορτογαλίας, το Μουσείο Vila do Bispo από τους spaceworkers σχεδιάζεται ως μια επέμβαση που διατηρεί την ταυτότητα του τόπου, δίνοντας παράλληλα σε ένα υπάρχον κτιριακό συγκρότημα έναν νέο, δημόσιο ρόλο. Το έργο δουλεύει με τα χαρακτηριστικά της αρχικής κατασκευής, όχι διαγράφοντάς τα, αλλά εντείνοντας και αποσαφηνίζοντας την παρουσία τους.

Η πρόταση προσθέτει έναν νέο όγκο στην υφιστάμενη κατασκευή, επαναλαμβάνοντας τη μορφή των γειτονικών μακρόστενων αποθηκών. Η χειρονομία αυτή δημιουργεί αστική και μορφολογική συνέχεια, επιτρέποντας συγχρόνως στη νέα προσθήκη να αποκτήσει δική της ταυτότητα, ως κύρια είσοδος του μουσείου.

Ένας κόκκινος όγκος που ολοκληρώνει το υπάρχον συγκρότημα

Ο νέος όγκος εκτείνεται έως το νότιο όριο του οικοπέδου και συγκεντρώνει τις τεχνικές, διοικητικές και κοινόχρηστες λειτουργίες του μουσείου. Με αυτόν τον τρόπο, απελευθερώνεται ο εσωτερικός πυρήνας των παλαιών αποθηκών, ώστε να υποδεχθεί τους εκθεσιακούς χώρους.

Η αναδιάταξη του προγράμματος επιτρέπει στην έκθεση να γίνει το βασικό αντικείμενο της επέμβασης. Το μουσείο οργανώνεται έτσι μέσα από μια σαφή διάκριση ανάμεσα στις υποστηρικτικές λειτουργίες και τον δημόσιο πολιτιστικό χώρο, ενώ ο νέος κόκκινος όγκος προσδίδει στο σύνολο αναγνωρίσιμη παρουσία.

 

 

Ουδέτερο εξωτερικό, μαύρο εσωτερικό

Οι δύο προϋπάρχουσες πτέρυγες, με περίπου 680,00 τ.μ. στεγασμένης επιφάνειας, αποκτούν έναν πιο ουδέτερο γκρι τόνο. Η χρωματική αυτή επιλογή ενοποιεί την υπάρχουσα κατασκευή και ενισχύει την αφαιρετική της παρουσία.

Στο εσωτερικό, ο ίδιος χώρος επενδύεται με μαύρο χρώμα, δημιουργώντας ένα ελεγχόμενο φόντο για την έκθεση. Μέσα σε αυτό το σκοτεινό εσωτερικό, μια δυναμική οργανική μορφή υποδέχεται το εκθεσιακό πρόγραμμα, δημιουργώντας θεματικές ενότητες και οργανώνοντας τη διαδρομή των επισκεπτών με καθαρό και διαισθητικό τρόπο.

Κόκκινο εμφανές σκυρόδεμα ως αστικό σημείο αναφοράς

Σε αντίθεση με τη χρωματική αφαίρεση του υπάρχοντος, ο νέος όγκος κατασκευάζεται από εμφανές σκυρόδεμα με κόκκινη χρωστική. Η υλικότητα αυτή τον μετατρέπει σε σημείο αναφοράς στο αστικό και εναέριο τοπίο, σηματοδοτώντας με σαφήνεια την παρουσία του μουσείου.

Η προσθήκη λειτουργεί ως μορφολογική ολοκλήρωση της υφιστάμενης κατασκευής. Αναδιατυπώνει τη μορφή της με λεπτότητα, μέσα από μια ισορροπία πλήρων και κενών που ιεραρχεί τις εισόδους, τους χώρους στάσης και τη σχέση του κτιρίου με το γύρω τοπίο.

 

 

Ένα μουσείο που μοιάζει ήδη οικείο

Το αποτέλεσμα είναι ένα μουσείο που δίνει την αίσθηση ότι ανήκε πάντα στον τόπο. Για τις παλαιότερες γενιές, ανακαλεί τη μνήμη των παλιών σιταποθηκών· για τις νεότερες, γίνεται το «κόκκινο μουσείο», μια νέα εικόνα στη συλλογική μνήμη της κοινότητας.

Μέσα από αυτή την ισορροπία ανάμεσα στη διατήρηση και τον μετασχηματισμό, το Μουσείο Vila do Bispo συγκροτεί έναν διάλογο ανάμεσα στη συνέχεια και τη νέα ταυτότητα. Είναι ταυτόχρονα μια προσεκτική αρχιτεκτονική επέμβαση και ένα δημόσιο τοπόσημο, που μπορεί να ενταχθεί στην καθημερινή εικόνα της πόλης.