Μια μοντερνιστική κατοικία του 1969–1970 στο Χαλάνδρι ανακατασκευάζεται με ανοιχτή κάτοψη, κεραμικά διάτρητα πετάσματα και ενταγμένη πιλοτή, με αναφορές στον ελληνικό κριτικό τοπικισμό.

 

Η ανακατασκευή μιας μοντερνιστικής κατοικίας στο Χαλάνδρι, η οποία ανεγέρθηκε αρχικά μεταξύ 1969 και 1970, βασίζεται στις αρχές της υφιστάμενης δομής και παράλληλα εισάγει αναφορές στο ελληνικό κίνημα του κριτικού τοπικισμού.

Οι Motus Design & Architecture επανερμηνεύουν την αρχική ταυτότητα του κτιρίου μέσα από ένα σύγχρονο αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο, συνδέοντας τη συνέχεια του υφιστάμενου κελύφους με έναν νέο τρόπο οργάνωσης της καθημερινής ζωής.

 

Αναδιοργάνωση της κατοίκησης

Οι κύριοι χώροι διημέρευσης οργανώνονται σε ανοιχτή διάταξη, ενισχύοντας τη χωρική συνέχεια και τη διαμπερότητα της κατοικίας. Τρία υπνοδωμάτια, το καθένα με το δικό του λουτρό, εξασφαλίζουν λειτουργική σαφήνεια και ιδιωτικότητα.

Η κατανομή τους δημιουργεί παράλληλα διαφορετικούς βαθμούς αυτονομίας. Τα παιδικά υπνοδωμάτια βρίσκονται στον όροφο, το κύριο υπνοδωμάτιο χωροθετείται στο ισόγειο, ενώ το καθιστικό διαμορφώνεται ώστε να υποστηρίζει διαφορετικές ποιότητες καθημερινής διαβίωσης.

Οι επιλογές υλικών και χρωμάτων ενισχύουν αυτή την οργάνωση. Αποχρώσεις τερακότας, ξύλινες επιφάνειες και κεραμικές επιστρώσεις συγκροτούν μια θερμή παλέτα, ενώ τα ενσωματωμένα στοιχεία αντιμετωπίζονται ως μέρος της αρχιτεκτονικής σύνθεσης και όχι ως αυτόνομος εξοπλισμός.

 

Τα κεραμικά claustra ως μεσογειακό φίλτρο

Κεντρικό αρχιτεκτονικό θέμα αποτελεί η στρατηγική ενσωμάτωση κεραμικών διαχωριστικών πετασμάτων, των claustra. Τα διάτρητα αυτά στοιχεία οριοθετούν και οργανώνουν τόσο τους εσωτερικούς όσο και τους εξωτερικούς χώρους, χωρίς να διακόπτουν την οπτική τους συνέχεια.

Η γεωμετρία τους φιλτράρει το ηλιακό φως και απαλύνει την έντασή του. Το παιχνίδι φωτός και σκιάς που προκύπτει παραπέμπει στις μεσογειακές αρχιτεκτονικές παραδόσεις, προσδίδοντας στα πετάσματα τόσο περιβαλλοντικό όσο και χωρικό ρόλο.

Έτσι, τα κεραμικά στοιχεία δεν λειτουργούν απλώς ως διακοσμητικές επιφάνειες. Επιτρέπουν τη διέλευση του φωτός και των βλεμμάτων, δημιουργώντας διαφορετικούς βαθμούς διαχωρισμού, ιδιωτικότητας και διαφάνειας.

 

Προέκταση της κατοίκησης προς τα έξω

Η υφιστάμενη πιλοτή ενσωματώνεται στη νέα μελέτη και μετατρέπεται σε ζωτικό χώρο εξωτερικής διαβίωσης. Λειτουργεί ως ενδιάμεση ζώνη ανάμεσα στο εσωτερικό της κατοικίας και το ήπιο αστικό περιβάλλον, επεκτείνοντας τις καθημερινές λειτουργίες πέρα από το κλειστό κέλυφος.

Στον προστατευμένο αυτό υπαίθριο χώρο, μια μικρή πισίνα αντικατοπτρίζει τον όγκο της υπερκείμενης κατασκευής. Ένας υψηλός ορθογώνιος τοίχος την πλαισιώνει και λειτουργεί ως ισχυρό συνθετικό υπόβαθρο.

 

Το έργο προσεγγίζει την υφιστάμενη μοντερνιστική κατασκευή μέσα από μια ελεγχόμενη επανερμηνεία. Η ανοιχτή κάτοψη, τα κεραμικά φίλτρα και η ένταξη της πιλοτής διαμορφώνουν μια ακολουθία χώρων όπου το εσωτερικό και το εξωτερικό παραμένουν σε συνεχή διάλογο.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο ek307 | Μάιος 2026.

Σχηματικές αντιθέσεις

Στον κεντρικό δρόμο της περιοχής της Αβάνας, η οποία παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον για τα καταστήματα εστίασης, δημιουργείται μια νέα σύγχρονη ιταλική trattoria, με έμφαση στη διαλλακτική σχέση μεταξύ υλικοτήτων και σχημάτων.

 

Υπαίθριος σχεδιασμός & διάταξη

Κατά μήκος του πεζοδρομίου συναντάται η υπαίθρια πρώτη σάλα του εστιατορίου. Τους θερινούς μήνες, η μεταλλική πέργκολα ανοίγει, με τα μεγάλα πλατάνια του πεζοδρομίου να προσφέρουν σκίαση κατά τη διάρκεια της μέρας, χωρίς να αποκρύπτουν τον ουρανό το βράδυ. Η περιμετρική φύτευση λειτουργεί ως φυσικό φίλτρο από τους περαστικούς και την κίνηση του δρόμου, σε συνδυασμό με τα πανέλα κόντρα πλακέ θαλάσσης που, μελετημένα ως προς τον σχεδιασμό και την τοποθέτησή τους, επιτρέπουν στο φυσικό φως να εισχωρήσει στον χώρο, δημιουργώντας δραματικές σκιές και ατμόσφαιρα.

Η κύρια αίθουσα συνυπάρχει με την ανοιχτή κουζίνα, με τη χαμηλή μπάρα μπροστά στον πάγκο των chef να ενισχύει την αμεσότητα και το ανεπιτήδευτο ύφος, αρχές που βρίσκονταν στο πνεύμα του σχεδιασμού. Οι αναπαυτικοί καναπέδες από ξύλο παλίσανδρου αναπτύσσονται περιμετρικά και στρέφονται προς την καρδιά του εστιατορίου, την κουζίνα, δίνοντας την αίσθηση ενός μεγάλου καθιστικού. Τραπέζια για μικρότερες και μεγαλύτερες παρέες εναλλάσσονται στον χώρο. Η υπάρχουσα κεντρική κολώνα, δεσπόζον στοιχείο της αίθουσας, αγκαλιάστηκε από ένα ειδικής κατασκευής μαρμάρινο τραπέζι και αποτέλεσε τη βάση για τη μεταλλική εναέρια ζαρντινιέρα.

Παλέτα υλικών

Το εσωτερικό επενδύθηκε με συμμετρικά διάτρητα πάνελ από ξυλεία δρυός και παλίσανδρου, τα οποία ‘’ντύθηκαν’’ με κρυφό φωτισμό, χρωματίζοντας τον χώρο με τις αντανακλάσεις των ξύλων. Τα υφάσματα των καθισμάτων είναι εμπνευσμένα από την ιταλική φινέτσα, τόσο ως προς τον συνδυασμό τους όσο και ως προς τη ραφή τους. Οι τοίχοι με τον τραβηχτό σοβά παίρνουν λάμψη από τους χωνευτούς διάσπαρτους καθρέπτες, ενώ η αντίθεση των υλικών ενισχύεται με τις σανίδες οικοδομής στο δάπεδο και την μπρούτζινη επένδυση όλων των βιομηχανικών inox μηχανημάτων της κουζίνας. Συνολικά, ο διάλογος απλών υλικών, όπως αυτός των σανίδων οικοδομής και του σοβά, με πιο εκλεπτυσμένα υλικά, όπως το μάρμαρο και ο ορείχαλκος, πετυχαίνουν μία ισορροπία που αντικατοπτρίζει το πνεύμα του εστιατορίου.

 

 

Μορφολογίες & χρωματισμοί

Στη σύνθεση κυριαρχούν κυκλικά στοιχεία και καμπύλες, τόσο στην κάτοψη, όσο και στον επιμέρους σχεδιασμό, από το σχήμα των τραπεζιών, των φωτιστικών, αλλά και των οπών στις ξύλινες επενδύσεις. Ο κύκλος χρησιμοποιήθηκε σε επανάληψη δημιουργώντας ένα κυρίαρχο μοτίβο, ενώ το τετράγωνο πλακίδιο που καλύπτει τους χώρους των παρασκευαστηρίων και ο εμφανής πράσινος αρμός επιλέχθηκαν ώστε να δημιουργηθεί σχηματική αντίθεση.

Στη χρωματική παλέτα κυριαρχούν το πράσινο -στην πόρτα, στα τραπέζια, σε μερικούς τοίχους, στα καθίσματα και στους αρμούς των πλακιδίων- και το κίτρινο -στους καναπέδες και στους τόνους του ξύλου- με λεπτομέρειες σε τόνους ορείχαλκου, όπως στην επένδυση του bar και σε κάποια φωτιστικά.

 

Ήσυχος μινιμαλισμός

Το διαμέρισμα βρίσκεται σε συγκρότημα κατοικιών στο Χαλάνδρι, αποτελούμενο από δύο πανομοιότυπα κτίρια με κοινόχρηστο πολυλειτουργικό χώρο στο ισόγειο, σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Ιωάννη Βικέλα το 1972. Παρότι ο εσωτερικός του χώρος αναδιαμορφώθηκε, η σύνθεση διατήρησε την φιλοσοφία της αρχικής κάτοψης.

 

Στρατηγική ανακαίνισης

Για να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες των ιδιοκτητών, αφαιρέθηκαν τα περισσότερα εσωτερικά χωρίσματα και αντικαταστάθηκαν με νέα. Ωστόσο, ο σχεδιασμός επιδίωξε να διατηρήσει τη λογική της αρχικής διάταξης. Ο πυρήνας του διαμερίσματος παραμένει ο κεντρικός διάδρομος που συνδέει την είσοδο με το καθιστικό και την τραπεζαρία, ενώ οι υπόλοιποι χώροι οργανώνονται συμμετρικά εκατέρωθεν αυτού. Τα υπνοδωμάτια και το μπάνιο βρίσκονται στη βόρεια πλευρά, ενώ η κουζίνα, το WC και ο βοηθητικός χώρος τοποθετούνται στη νότια.

Ο υφιστάμενος διάδρομος στένεψε ελαφρώς και μετατράπηκε σε χωλ, με τον επιπλέον χώρο να αξιοποιείται για τη δημιουργία αποθηκευτικών επιφανειών, εντοιχισμένων ντουλαπών και επίπλων εισόδου με ενσωματωμένο κάθισμα, καθώς και για τη χωροθέτηση ενός WC. Στη νότια πλευρά, ο πρώην βοηθητικός χώρος αφαιρέθηκε ώστε να επεκταθεί η κουζίνα, δημιουργώντας περιοχή για καφέ και μικρό τραπέζι. Η ζώνη των υπνοδωματίων επανασχεδιάστηκε ώστε κάθε δωμάτιο να διαθέτει το δικό του μπάνιο, εντοιχισμένες ντουλάπες και χώρο εργασίας ή τουαλέτα μακιγιάζ.

 

 

Χωρική οργάνωση & φωτισμός

Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα του διαμερίσματος είναι η αίσθηση ευρυχωρίας και φωτεινότητας. Οι χώροι καθιστικού και τραπεζαρίας είναι ανοιχτοί και φωτεινοί, με διπλό προσανατολισμό –βόρειο και νότιο– και μπαλκόνια και στις δύο όψεις που ενισχύουν τον φυσικό αερισμό. Η κουζίνα, λουσμένη από το νότιο φως, αποτελεί το πρώτο χώρο που αντικρίζει κανείς με την είσοδο, καθώς ανοίγεται προς τον διάδρομο. Αντίθετα, ένα μικρό ενδιάμεσο χωλ διαχωρίζει τα υπνοδωμάτια από τους κοινόχρηστους χώρους, προσφέροντας ιδιωτικότητα και ηρεμία.

 

 

Υλικά & ειδικές κατασκευές

Η αισθητική προσέγγιση βασίστηκε σε μια ήρεμη, μινιμαλιστική λογική, με έμφαση στην καθαρότητα των γραμμών και τη συνέπεια της υλικής παλέτας. Οι εντοιχισμένες ντουλάπες, οι κρυφές πόρτες και τα ξυλουργικά στοιχεία διαμορφώθηκαν στην ίδια υπόλευκη απόχρωση με τους τοίχους, δημιουργώντας μια ενιαία και ομοιογενή εικόνα. Το ξύλο δρυός χρησιμοποιήθηκε επιλεκτικά σε στοιχεία που επιδιώκονταν να αναδειχθούν -όπως η νησίδα και το bar της κουζίνας, τα έπιπλα εισόδου και η κύρια πόρτα- προσδίδοντας θερμότητα και υφή.

Το δάπεδο του διαμερίσματος, εκτός από τα μπάνια, καλύφθηκε με ανοιχτόχρωμο laminate δρυός, ενοποιώντας οπτικά τους χώρους. Στην κουζίνα, το μπεζ χαλαζιακό υλικό συμπληρώνει την γήινη παλέτα, ενώ στη σουίτα του κυρίως υπνοδωματίου το ύφος αυτό συνεχίζεται με πλακίδια σε απόχρωση τραβερτίνης. Το δεύτερο υπνοδωμάτιο διαφοροποιείται με έντονα μπλε στοιχεία τόσο στα ξυλουργικά όσο και στο μπάνιο. Υαλότουβλα χρησιμοποιήθηκαν στα μπάνια και το WC, επιτρέποντας στο φυσικό φως να διαχέεται σε αυτούς τους εσωτερικούς χώρους χωρίς παράθυρα. Τέλος, οι καμπύλοι τοίχοι που αντικατέστησαν τις ευθείες γραμμές προσδίδουν μια πιο απαλή αισθητική και ενισχύουν την αίσθηση ηρεμίας και συνοχής σε όλο το διαμέρισμα.

 

Χρωματιστές χρήσεις

Το έργο αφορά την ανακαίνιση ενός διαμερίσματος, 81m2, σε πολυκατοικία της δεκαετίας του 80’ με θέα σε πάρκο. Η γραμμική του διάταξη σε συνδυασμό με τον νοτιοδυτικό προσανατολισμό του το καθιστά ιδιαίτερα φωτεινό.

 

Χωροταξική οργάνωση

Στόχος του σχεδιασμού είναι να δημιουργηθεί ένας πολύ-λειτουργικός χώρος, αποτελούμενος από κουζίνα, τραπεζαρία, γραφείο και καθιστικό ενώ ταυτόχρονα το κέντρο του να παραμείνει ελεύθερο. Κατά την αποξήλωση, καθαιρείται ο τοίχος που διαχωρίζει την κουζίνα και το σαλόνι της αρχικής διάταξης. Επιπλέον τα έπιπλα τοποθετούνται στην περίμετρο του νέου ανοιχτού χώρου και ενσωματώνονται στους τοίχους οπτικά, χρησιμοποιώντας όμοιους χρωματικούς τόνους.

 

Κεντρικό στοιχείο σχεδιασμού

Για τις λειτουργίες της κουζίνας και του γραφείου επιλέγονται αντίθετες χρωματικές αποχρώσεις -βαθύ κόκκινο και σκούρο πράσινο αντίστοιχα- έτσι ώστε να διαφοροποιηθούν. Η νησίδα της κουζίνας, επενδύεται με μαύρη πέτρα και ξύλο σημύδας και λειτουργεί ως το νέο, διακριτικό διαχωριστικό στο σαλόνι καθώς και ως πολυμορφικός χώρος συγκέντρωσης, προετοιμασίας γευμάτων, τραπεζαρίας και γραφείου.

 

Παλέτα υλικών

Το δάπεδο του διαμερίσματος είναι επενδυμένο με μάρμαρο Ιωαννίνων στο εσωτερικό και μάρμαρο Αλιβερίου στο εξωτερικό. Η μεγάλη αντανακλαστικότητα του υλικού διαχέει και ενισχύει το φυσικό φως που εισέρχεται στο διαμέρισμα. Αντίθετα, τα ξύλινα δάπεδα στα υπνοδωμάτια προσδίδουν μια ζεστή και φιλόξενη αίσθηση. Σε συνέχεια του υπόλοιπου χώρου, το δάπεδο στο μπάνιο επενδύεται με ροζ πλακάκια μαρμάρου, που σε συνδυασμό με τα ανθρακί μεταλλικά στοιχεία, προσδίδουν έναν πολυτελή χαρακτήρα.