Πολλαπλασιάζοντας τον χώρο

“Οι άνθρωποι είναι εξαιρετικά ευέλικτο είδος, επειδή μπορούν να προσαρμόζονται σε κάθε είδος χώρου.”

 

Φιλοσοφία σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός, για έναν συγκεκριμένο πελάτη, πάντοτε εμπεριέχει εξατομικευμένες προσεγγίσεις σε ζητήματα λειτουργικότητας και προσωπικής αισθητικής. Συζητώντας με τον ιδιοκτήτη αυτού του διαμερίσματος επιφάνειας 42m² στην Ταϊβάν για τις δικές του επιθυμίες και ανάγκες, αισθανθήκαμε ότι ο διαθέσιμος χώρος απλώς δεν επαρκεί.

 

 

Εσωτερική οργάνωση

Για να διαχειριστούμε τις προγραμματικές απαιτήσεις, κατηγοριοποιήσαμε τις καθημερινές δραστηριότητες σε “προβλέψιμες”, “απρόβλεπτες” και “ευπροσάρμοστες”. Ένα παράδειγμα χώρου για προβλέψιμες δραστηριότητες είναι η κουζίνα και το τραπέζι φαγητού, που αφορούν σε εντελώς συγκεκριμένες λειτουργίες. Οι απρόβλεπτες δραστηριότητες συγκεντρώνονται κυρίως γύρω από τον ελεύθερο χρόνο, όπως το να βλέπει κανείς τηλεόραση, το να τρώει ή να συζητά.

Εκεί, γίνονται διαρκώς από τον κάτοικο συνειδητές επιλογές για τη χρήση του χώρου. Οι ευπροσάρμοστες δραστηριότητες είναι οι πιο ενδιαφέρουσες όσον αφορά τις χωρικές τους απαιτήσεις: είμαστε ξαπλωμένοι όταν κοιμόμαστε, καθιστοί όταν εργαζόμαστε ή διαβάζουμε, ενώ είμαστε όρθιοι όταν περπατάμε. Η πρόβλεψη των στάσεων του σώματος για τέτοιες χρήσεις ήταν το βασικό οργανωτικό εργαλείο στον σχεδιασμό μας.

 

 

Custom κατασκευές

Αυτή η στρατηγική βοήθησε πολύ, όμως και πάλι δεν ήταν επαρκής, οπότε καταφύγαμε στις πολυμορφικές λύσεις: οι σχεδιαστικές μας κινήσεις καλύπτουν πολλαπλές λειτουργίες. Για παράδειγμα, συνδυάσαμε την ανοιχτή κουζίνα με έναν περιστρεφόμενο πάγκο. Τα δύο έπιπλα μπορούν να δουλεύουν ως ενότητα, ή και ανεξάρτητα. Επίσης, ο τοίχος έχει υποδομή για αποσπώμενη αποθήκευση, ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται σε προσωρινές, έκτακτες ανάγκες του ιδιοκτήτη.

 

Θεατρικός χαρακτήρας

Η διαμόρφωση ενός bar-εστιατορίου στο Κολωνάκι, έδωσε την ευκαιρία να δημιουργηθεί ένας χώρος που μετεωρίζεται ανάμεσα στις μνήμες, στο παρελθόν αυτής της γειτονιάς, αλλά και στο μέλλον που οι κάτοικοι οραματίζονται γι’ αυτήν.

 

Φιλοσοφία σχεδιασμού

Ο έντονα θεατρικός χαρακτήρας του χώρου, ψηλοτάβανου και διαμπερούς, αλλά και το πρόγραμμα bar και εστιατόριο, οδήγησαν σε μία στρατηγικής σημασίας κίνηση. Τη διαμόρφωση μιας στοάς που διασχίζει, αλλά και διχοτομεί το χώρο. Η επιμήκης αυτή στοά ενοποιεί τον μπροστινό χώρο του πεζοδρομίου με τον πίσω χώρο του ακαλύπτου και του πίσω κήπου, ενώ στην άλλη διεύθυνση μεσολαβεί, σαν μια κατά μήκος σκηνή, ανάμεσα στο χώρο του bar και το χώρο του εστιατορίου. Η οργάνωση του εστιατορίου σε υπερυψωμένα επίπεδα εντείνει αυτήν τη θεατρικότητα, ενισχύοντας το παιχνίδι των βλεμμάτων εκατέρωθεν. Η επιμήκης μπάρα εκτείνεται καθ’ όλο το μήκος της στοάς, συνδέοντας και το μπροστινό (πεζοδρόμιο) με το πίσω (κήπος – τζαμωτό).

 

Παλέτα υλικών

Το υπάρχον κέλυφος από μπετόν θραπινάρεται και επικαλύπτεται με ξύλα που διαμορφώνουν ένα κουτί μέσα στο υπάρχον κουτί. Η παλέτα των υλικών συμπληρώνεται με μαύρη λαμαρίνα (σκάλες, προθήκη bar), ενώ στο δάπεδο και τον καθρέφτη του bar χρησιμοποιείται μάρμαρο Τήνου με έντονα νερά. Οι πλάκες μαρμάρων κόπηκαν από έναν ενιαίο όγκο και η τοποθέτησή τους έγινε με τρόπο που εξασφαλίζει τη μέγιστη δυνατή συνέχεια και ροϊκότητα.

 

Ατμόσφαιρα χώρου

Η ατμόσφαιρα του χώρου είναι αποτέλεσμα collage, από τη μια του ύφους των παλιών καταστημάτων του Κολωνακίου και από την άλλη της προβολής ενός τέτοιου χώρου στο μέλλον. Η μίξη κλασικών υλικών (μάρμαρο και ξύλο), που χαρακτήριζε τα μαγαζιά της περιοχής, με νέα υλικά και τεχνικές (θραπιναρισμένο μπετόν, μαύρη λαμαρίνα, ψηφίδα μαύρη), διαμορφώνει ατμόσφαιρα χαλάρωσης, δίνοντας ένα χαρακτήρα που ανακαλεί μνήμες, ενώ ταυτόχρονα επενδύει στο μέλλον.

Χωρική συνοχή

Το έργο αφορά τη μεταμόρφωση μιας κλασικής μονοκατοικίας της δεκαετίας του 1970 σε προάστιο της Θεσσαλονίκης, με σκοπό να καλύψει τις σύγχρονες ανάγκες των νέων χρηστών της.

 

Φιλοσοφία σχεδιασμού

Οι βασικοί άξονες επάνω στους οποίους κινείται η αποκατάσταση του έργου είναι η σχέση του κτιρίου με το περιβάλλον καθώς και η βιοκλιματική, αισθητική και λειτουργική του αναβάθμιση ως συνόλου κλειστών, μεταβατικών και ανοιχτών χώρων. Διατηρώντας την υφιστάμενη ογκοπλασία, επιχειρείται μια διάκριση ανάμεσα στον διώροφο και τον μονώροφο όγκο. Πιο συγκεκριμένα, ο διώροφος όγκος διατηρεί σε μεγαλύτερο βαθμό τα συμπαγή χαρακτηριστικά του, ενώ στο μονώροφο τμήμα καθαιρούνται οι τοιχοποιίες και διαμορφώνονται μεγάλα ανοίγματα με σκοπό να αυξηθεί το φυσικό φως εντός των χώρων διημέρευσης.

 

Σχεδιασμός εξωτερικού χώρου

Σημαντική απόφαση είναι η αποκατάσταση της υψομετρικής διαφοράς του ισογείου σε σχέση με τον κήπο. Με την επίχωση αυτή, τα σκίαστρα και τα μεγάλα κουφώματα, ο εσωτερικός και ο εξωτερικός χώρος λειτουργούν πλέον ως σύνολο με οπτική και λειτουργική συνέχεια, προσφέροντας ενδιαφέρουσες φυγές από το εσωτερικό της κατοικίας προς τον κήπο. Παράλληλα, τα ξύλινα προστεγάσματα αντικαθίστανται από νέα αλουμινίου, με περιστρεφόμενα και σταθερά σκίαστρα, που δημιουργούν ευχάριστους μεταβατικούς χώρους και “υπαίθρια δωμάτια” καθιστικού και χώρου φαγητού.

 

Χώροι κυκλοφορίας

Την κύρια είσοδο προσεγγίζει κανείς πλέον από ένα καμπύλο μονοπάτι σχήματος “S”, που δημιουργήθηκε για να μεγιστοποιήσει τον ενιαίο χώρο της μπροστινής αυλής. Το μονοπάτι περιγράφει το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο του κήπου, τον κέδρο, που αποτελεί το σημείο αναφοράς στον σχεδιασμό του τοπίου.  Τέλος, οι επεμβάσεις στο κέλυφος του κτιρίου και τον περιβάλλοντα χώρο του, σε συνδυασμό με την ανακαίνιση του εσωτερικού του (προσθήκη ανελκυστήρα, αναβάθμιση ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων, νέα τελειώματα), επιμηκύνουν σημαντικά τον κύκλο ζωής του.

Παράλληλη διάταξη

Το έργο βρίσκεται σε παραθαλάσσιο οικόπεδο, με ζητούμενο την κατασκευή τριών κατοικιών για τουριστική εκμετάλλευση. Βασικό γνώρισμα της μελέτης είναι η ανάπτυξη των κατοικιών αυτών σε παράλληλη διάταξη με προσανατολισμό προς τη θάλασσα, ως τρεις γραμμικοί όγκοι που ολισθαίνουν ανάμεσα σε τοιχία εμφανούς σκυροδέματος.

 

Μορφολογικά στοιχεία

Οι διώροφες κατοικίες χαρακτηρίζονται από τη διαπερατότητα του ενιαίου χώρου του ισογείου, καθώς και από μια γυάλινη σχισμή στις οροφές, παράλληλης προς τα τοιχία σκυροδέματος. Η σχισμή φέρνει φυσικό φωτισμό στη σκάλα και εν γένει στην κατοικία, τονίζοντας τη γραμμική της ανάπτυξη, ενώ ταυτόχρονα προσφέρει οπτικές φυγές σε όλες τις διαστάσεις, λειτουργώντας ως συνδετικό στοιχείο μεταξύ των ορόφων.

 

Πρόσβαση & χώροι κυκλοφορίας

Η πρόσβαση στη γωνιακή κατοικία γίνεται από τον δρόμο στην ανατολική πλευρά, οδηγώντας στον ενιαίο χώρο κουζίνας, τραπεζαρίας και καθιστικού, που καταλήγει σε μια γωνιακή τζαμαρία με πανοραμική θέα προς τη θάλασσα. Στη δεύτερη και τρίτη, η είσοδος τοποθετήθηκε στην πίσω αυλή, με τον επισκέπτη να εισέρχεται στον ενιαίο χώρο κουζίνας, τραπεζαρίας και καθιστικού κάτω από τη σχισμή στην οροφή του πάνω επιπέδου, αντικρίζοντας τη θέα προς τη θάλασσα.

Το καθιστικό οπτικά εκτείνεται και στη μπροστινή βεράντα, καθώς η τζαμαρία που καταλαμβάνει όλο το πλάτος του χώρου αφήνει να χαθούν τα όρια του εσωτερικού με το εξωτερικό. Αναρτημένα μεταλλικά σκαλοπάτια με φόντο τον τοίχο από εμφανές σκυρόδεμα οδηγούν στα υπνοδωμάτια του ορόφου. Τα κυρίως υπνοδωμάτια βρίσκονται στην πλευρά της θάλασσας, με τα γυάλινα πετάσματα να εκτείνονται σε όλο το πλάτος του δωματίου.

 

Σχεδιασμός όψης & ιδιωτικότητα

Η βεράντα πλαισιώνεται από τοίχους οι οποίοι διαφυλάσσουν την ιδιωτικότητα των ενοίκων, ενώ παράλληλα δημιουργούν μια ογκοπλαστική έξαρση στην όψη, η οποία επαναλαμβάνεται και για τις τρεις κατοικίες ως λευκός κύβος σε πρόβολο, σε απόσταση από τον μπετονένιο τοίχο. Στη γωνιακή κατοικία η βεράντα διαφοροποιείται, καθώς εκτείνεται γραμμικά σε όλο το μήκος της κατοικίας.

Ένας διάτρητος τοίχος από κεραμικά κλωστρά, τοποθετημένος στην άκρη του εξώστη κατά μήκος της ανατολικής πλευράς, λειτουργεί ως φίλτρο ιδιωτικότητας, τονίζοντας τη γραμμικότητα του κτιρίου. Ως υλικά χρησιμοποιήθηκαν το εμφανές σκυρόδεμα, το μέταλλο και ο λευκός σοβάς. Σε κάθε κατοικία προβλέφθηκε να υπάρχει από μία μικρή πισίνα στον κήπο προς τη μεριά που βλέπει προς τη θάλασσα, ενώ η περιτοίχιση του οικοπέδου έχει χαμηλό ύψος, σε ολόκληρη την περίμετρο, ώστε να μην εμποδίζεται η θέα από κανένα σημείο, ακόμα και από το ισόγειο επίπεδο.

Χώροι μετάβασης

Η ιδιωτική εξοχική κατοικία βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Αντιπάρου, μπροστά στη θάλασσα, με απρόσκοπτη θέα προς την Πάρο.

 

Σχεδιαστική προσέγγιση

Η Αντίπαρος έχει περιορισμένη έκθεση στον μαζικό τουρισμό και το κοινό επισκεπτών στο οποίο απευθύνεται επιθυμεί η εποχιακή του διαβίωση εκεί να είναι αντίστοιχη των ανέσεων που απολαμβάνει τον υπόλοιπο χρόνο, στα αστικά κέντρα. Ταυτοχρόνως, στο οικόπεδο ισχύουν αυστηροί πολεοδομικοί κανονισμοί σχετικά με τη μορφή και τα υλικά των νέων κτιρίων, λόγω της γειτνίασής του με το εκκλησάκι της Αγίας Κυριακής.

 

Εσωτερική & εξωτερική οργάνωση

Το κτίριο αναπτύσσεται σε ένα μόνο επίπεδο, δίνοντας έμφαση στη συνύπαρξη των κατοίκων με το μοναδικό κυκλαδίτικο τοπίο. Τα δάπεδα επεκτείνονται ενοποιώντας απρόσκοπτα το εσωτερικό με το εξωτερικό, στοιχείο το οποίο τονίζεται επιπλέον με τον σχεδιασμό μεταβατικών χώρων ανάμεσα στο κλειστό και το ανοιχτό, οι οποίοι βρίσκονται στεγασμένοι κάτω από πέργκολες.

Τα ανοίγματα, περιορισμένης επιφάνειας λόγω των τοπικών κανονισμών, προσφέρουν θέα όσο και υπαίθρια εκτόνωση σε όλους τους κύριους χώρους του εσωτερικού, ενώ προστατεύονται με ξύλινα σκούρα στην εσωτερική πλευρά τους, σύμφωνα με την τοπική παράδοση. Το καθιστικό, η κουζίνα και το master bedroom αναπτύσσονται κατά μήκος της θέας, όπως επίσης και οι υπαίθριοι χώροι διημέρευσης με την πισίνα.

 

Υλικά & φωτισμός

Εσωτερικά, όλες οι επιφάνειες των τοίχων βάφονται σε μία ιδιαίτερη απόχρωση του γκρι, ενώ στρατηγικά τοποθετημένες οπές στη λευκή οροφή φέρνουν στο εσωτερικό άπλετο φυσικό φως, το οποίο τονίζει την αδρότητα της επεξεργασίας των τοίχων, κάνοντας μοναδική την αίσθησή τους ανάλογα με την ώρα της ημέρας. Η χρωματική παλέτα της επίπλωσης περιλαμβάνει τους αντιθετικούς τόνους του λευκού και του μαύρου, ενώ συμπληρώνεται με ξύλο και ψάθα σε φυσική απόχρωση. Το “σκληρό” δάπεδο, που κάνει αισθητή την αντίθεσή του με το φυσικό πρανές, είναι από πατητή τσιμεντοκονία. Η επιλογή της αριστοτεχνικά επιμελημένης τοπικής πέτρας στους ανεπίχριστους εξωτερικούς τοίχους, της ιδιαίτερης τεχνοτροπίας βαφής στους εσωτερικούς χώρους, μαζί με την ευαίσθητη και διακριτική φύτευση συνθέτουν μια αρχιτεκτονική πρόταση πιστή στις προσταγές της παραδοσιακής νησιώτικης αρχιτεκτονικής.

Η μεγαλύτερη πρόκληση που κλήθηκε να αντιμετωπίσει το έργο ήταν το πάντρεμα του σύγχρονου με το παραδοσιακό, της υψηλής αρχιτεκτονικής αισθητικής και των μηχανολογικών εγκαταστάσεων τελευταίας τεχνολογίας με το λιτό κυκλαδίτικο τοπίο, τα παραδοσιακά υλικά και τον νησιώτικο τρόπο ζωής.

Η φωλιά

Το οικόπεδο βρίσκεται στη θέση Άγιος Γιάννης στον οικισμό Κώστος της Πάρου. Έχει προσανατολισμό νοτιοανατολικό στη μεγάλη πλευρά, με θέα προς τη θάλασσα και τον κόλπο της Νάξου.

 

Ένταξη στο τοπίο

Το κτίριο, που ακουμπά στην πλαγιά του λόφου και προσαρμόζεται στις τοπογραφικές καμπύλες ακολουθώντας τη μορφολογία του εδάφους, στη δυτική του πλευρά είναι σχεδόν υπόσκαφο. Οι τεθλασμένοι τοίχοι παραπέμπουν στις πεζούλες που συναντάμε στις Κυκλάδες, συγκροτώντας ένα κέλυφος το οποίο διατηρεί ευνοϊκό μικροκλίμα σε κάθε καιρική συνθήκη.

Η κατοικία έχει τη διττή μορφή μιας αρχιτεκτονικής που εντάσσεται στις γεωμετρίες του τοπίου και ενός τοίχου που δημιουργεί χώρους κατοίκησης, ενώ εκφράζεται σε μία όψη που οριοθετεί τα επίπεδα και παράλληλα οργανώνει χώρους διημέρευσης και θέασης. Ο σχεδιασμός δεν ακολουθεί την παραδοσιακή παράταξη κυβικών όγκων, αλλά σε αντίθεση ορίζει, πίσω από έναν λευκό τοίχο μια σειρά από αίθρια, πορείες, περίκλειστες αυλές, καταβάσεις και κλίμακες που συνδέουν επίπεδα κίνησης και οπτικών.

 

 

Χωρική διάταξη

Έμφαση έχει δοθεί στην “πέμπτη” όψη, δηλαδή στην όψη των δωμάτων, ενώ το στοιχείο της επανάληψης και της τυποποίησης των ανοιγμάτων κυριαρχεί στον σχεδιασμό. Στη δυτική πλευρά και στο ψηλότερο σημείο του οικοπέδου διαμορφώνεται μια κατηφορική είσοδος η οποία οδηγεί στην καρδιά του συγκροτήματος. Ένας διαμήκης διάδρομος συνδέει τα δωμάτια της κεντρικής κατοικίας προσφέροντας εστιασμένες θεάσεις προς το ακρωτήρι του Κέφαλου στην Πάρο και τη γειτονική Νάξο, μέσα από τα επιλεγμένα ανοίγματα της νοτιοανατολικής όψης.

 

 

Διαδρομές κυκλοφορίας

Η κατάβαση προς το εσωτερικό και στη συνέχεια προς το μεγάλο εξωτερικό πλάτωμα των χώρων διημέρευσης είναι μια σταδιακή μετάβαση προς τα καδραρισμένα τοπόσημα του Αιγαίου, μέσα από το κτίριο και την πανοραμική θέα από το πλάτωμα: η Νάουσα, η χώρα της Νάξου, το ακρωτήρι Αντικεφάλου, η δυτική πλευρά της Νάξου, το Καστράκι, η Ηρακλειά και η Ίος απλώνονται μπροστά στα μάτια του θεατή. Οι αυλές, στρωμένες με μωσαϊκά, διαμορφώνονται δίπλα στους χώρους διημέρευσης και ακολουθούν τη φυσική κλίση του εδάφους.

Η περίκλειστη αυλή στη δυτική πλευρά συνδέεται άμεσα με το καθιστικό, το οποίο, μαζί με την κουζίνα και τα δύο υπνοδωμάτια, έχει θέα προς τη θάλασσα, ενώ σε χαμηλότερο επίπεδο τοποθετείται υπόσκαφος ξενώνας. Η αρχιτεκτονική έκφραση γεννιέται χρησιμοποιώντας στοιχεία του περιβάλλοντος, συμπληρώνει τα κενά επαναπροσδιορίζοντας ανάγκες, εικόνες και ειδικότερα χώρους κατοίκησης. Λειτουργεί συμπληρωματικά και προσθετικά, σφιχταγκαλιάζει την επιφάνεια του τοπίου, ριζώνει πάνω του, γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι του.

 

Ιαπωνική εμπειρία

Η έννοια του ιαπωνικού Izakaya “standing sake shop“ αποτέλεσε την έμπνευση για τον σχεδιασμό του νέου εστιατορίου, δημιουργώντας έναν χώρο ο οποίος προσφέρει το βίωμα αυτής της εμπειρίας.

 

Κίνηση στον χώρο

Ο επισκέπτης καλείται με την είσοδό του να κάνει μία πρώτη στάση στο bar και μέσα από μια κυκλική πορεία να παρακολουθήσει την παρασκευή των κρύων πιάτων, την προετοιμασία στην ανοιχτή κουζίνα και να έρθει σε άμεση επαφή με την ετοιμασία των ζεστών πιάτων στη robata. Στόχος είναι να αισθάνεται ότι συμμετέχει σε ένα workshop παρασκευής ποτού και ιαπωνικών γεύσεων. Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιήθηκαν υλικά που συναντάμε και σε ένα εργαστήριο: inox στις επιφάνειες εργασίας και corian στους πάγκους των καθήμενων, υλικά που δηλώνουν καθαρότητα.

 

Επιλογή υλικών

Η επιλογή του λευκού στους πάγκους και τα τραπέζια δημιουργεί ένα φόντο για τα αυστηρά γεωμετρικά και καλοστημένα πιάτα, τα οποία ποικίλλουν σε χρώματα και σχήματα, δημιουργώντας ένα ενδιαφέρον θέαμα για τον επισκέπτη που βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τον παρασκευαστή και παρακολουθεί τη διαδικασία. Κυρίαρχο στοιχείο αποτελεί η κυκλική σκάλα η οποία επενδύεται με υαλότουβλα, ώστε να δημιουργεί έναν φωτεινό κύλινδρο που ενώνει το υπόγειο με το πατάρι. Υαλότουβλα χρησιμοποιήθηκαν και στον διαχωριστικό τοίχο της αίθουσας με την κουζίνα, εισάγοντας μια ημιδιαφάνεια η οποία αφήνει ορατή την κίνηση.

 

Σχεδιασμός φωτισμού

Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στον φωτισμό. Χρησιμοποιήθηκαν σποτ εστιασμένης δέσμης για τις επιφάνειες του bar και του φαγητού. Με εξαίρεση την εκκεντρικότητα της σκάλας και τον φωτισμό των συνθέσεων ikebana στην εσωτερική όψη, ο υπόλοιπος χώρος παραμένει χαμηλά σε τόνους, ενισχύοντας τη χαλαρή ατμόσφαιρα του εστιατορίου.