Η ανακαίνιση ανοίγει μια κατακερματισμένη κατοικία της δεκαετίας του 1970 στο φυσικό φως και μετατρέπει μέρος του εσωτερικού σε έναν γενναιόδωρο ημιυπαίθριο χώρο.

 

Η θερινή κατοικία στο Ηράκλειο αφορά την ανακαίνιση ενός διώροφου κτιρίου της δεκαετίας του 1970, σε προάστιο της πόλης. Σχεδιασμένη από τους iLi Studio, η επέμβαση επιδιώκει να προσδώσει περισσότερο εξοχικό χαρακτήρα στην υφιστάμενη κατοικία. Παράλληλα, ενισχύει τη σχέση της με τον υπαίθριο χώρο.

Η μελέτη οργανώνεται σε δύο στάδια. Το πρώτο, που ολοκληρώθηκε το 2025, αφορά την ανακαίνιση του Β΄ ορόφου. Το δεύτερο προβλέπει την προσθήκη ενός νέου χώρου στο δώμα.

 

Απελευθέρωση της υφιστάμενης κάτοψης

Πριν από την επέμβαση, εσωτερικοί τοίχοι διαχώριζαν την κατοικία σε επιμέρους ενότητες. Το κλειστό χωλ και η απομονωμένη κουζίνα περιόριζαν την οπτική συνέχεια, ενώ το φυσικό φως δεν μπορούσε να διαπεράσει ολόκληρο το βάθος της κάτοψης.

Η νέα διαμόρφωση καταργεί τα συγκεκριμένα χωρίσματα και συνενώνει την κουζίνα, την τραπεζαρία και το καθιστικό. Οι κύριες λειτουργίες της καθημερινής ζωής αναπτύσσονται πλέον σε έναν ενιαίο χώρο.

Η επιλογή απλοποιεί την κυκλοφορία και δημιουργεί μεγαλύτερες οπτικές φυγές στο εσωτερικό. Επιπλέον, επιτρέπει στο φυσικό φως να εισέρχεται από διαφορετικές πλευρές και να μεταβάλλει την ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια της ημέρας.

 

Ενιαίος χώρος καθημερινής ζωής

Η ανοιχτή κάτοψη δεν αναιρεί τη διακριτή λειτουργία των επιμέρους περιοχών. Η κουζίνα, η τραπεζαρία και το καθιστικό ορίζονται μέσα από τον εξοπλισμό, τα σταθερά στοιχεία και τον προσανατολισμό τους, χωρίς να περιβάλλονται από τοίχους.

Με αυτόν τον τρόπο, οι διαφορετικές χρήσεις παραμένουν ευανάγνωστες και ταυτόχρονα διατηρούν άμεση οπτική επαφή. Η κίνηση γίνεται πιο ελεύθερη, ενώ ο όροφος αποκτά συνοχή.

Η ανακαίνιση αξιοποιεί το υφιστάμενο κέλυφος ως υπόβαθρο για έναν διαφορετικό τρόπο κατοίκησης. Αντί να βασίζεται στην αύξηση του κλειστού εμβαδού, επαναπροσδιορίζει τις προτεραιότητες ανάμεσα στον κοινόχρηστο χώρο, το φως και την καθημερινή χρήση.

 

Περιορισμός του εσωτερικού προς όφελος του υπαίθριου χώρου

Κεντρική χειρονομία του έργου αποτελεί η δημιουργία ενός νέου ημιυπαίθριου χώρου μπροστά από το καθιστικό. Ο υφιστάμενος εξώστης δεν είχε το απαραίτητο βάθος για να λειτουργήσει ως ουσιαστικός χώρος εκτόνωσης.

Οι iLi Studio επέλεξαν, επομένως, να περιορίσουν το εμβαδόν του εσωτερικού. Μέρος του μετατρέπεται σε μια βαθύτερη και περισσότερο λειτουργική στεγασμένη βεράντα.

Παρότι μειώνει την κλειστή επιφάνεια, η επέμβαση διευρύνει τις δυνατότητες κατοίκησης. Ο νέος χώρος μπορεί να φιλοξενήσει καθημερινές δραστηριότητες στο ύπαιθρο, προσφέροντας ταυτόχρονα προστασία.

Ένα μεγάλο άνοιγμα τον συνδέει με το καθιστικό. Όταν παραμένει ανοιχτό, ενισχύει την οπτική συνέχεια και επιτρέπει στους δύο χώρους να λειτουργούν ως ενιαίο σύνολο. Αντίστοιχα, όταν κλείνει, ο ημιυπαίθριος διατηρεί τον χαρακτήρα ενός αυτόνομου υπαίθριου δωματίου.

 

Από την προαστιακή κατοικία στη θερινή κατοίκηση

Ο νέος ημιυπαίθριος χώρος μεταβάλλει την ισορροπία του έργου. Η σχέση με το ύπαιθρο δεν περιορίζεται πλέον σε έναν συμβατικό εξώστη. Αντίθετα, η στεγασμένη βεράντα αποκτά τον χαρακτήρα βασικού χώρου της κατοικίας και λειτουργεί ως κατώφλι ανάμεσα στο εσωτερικό και τον κήπο.

Ο εξοχικός χαρακτήρας δεν προκύπτει από μια μορφολογική μεταμόρφωση του κτιρίου. Διαμορφώνεται μέσα από την οργάνωση της καθημερινής ζωής γύρω από το φυσικό φως, την εξωστρέφεια και την υπαίθρια κατοίκηση.

Μέσα από έναν περιορισμένο αριθμό στοχευμένων επεμβάσεων, η θερινή κατοικία στο Ηράκλειο αναδεικνύει τις δυνατότητες του υφιστάμενου κελύφους. Η αφαίρεση των εσωτερικών τοίχων εισάγει περισσότερο φως, ενώ ο ημιυπαίθριος χώρος ενισχύει τη σύνδεση με το κρητικό κλίμα.

Κοντά στην παραλία των Γλυφών, η κατοικία αναπτύσσεται σαν μικρός οικισμός από λευκούς και πέτρινους όγκους, οι οποίοι συνδέονται με προστατευμένες αυλές, εσωτερικές διαδρομές και υπαίθριους χώρους προς τη θάλασσα.

 

Το κτίριο βρίσκεται στο ήσυχο, νοτιοανατολικό τμήμα της Πάρου, κοντά στην παραλία των Γλυφών. Σχεδιασμένη από το Maria Doxa Architecture Studio, η παραθαλάσσια κατοικία αντικρίζει την ακτή και τον ανοιχτό ορίζοντα.

Το συγκρότημα αναπτύσσεται γραμμικά στο οικόπεδο και παραπέμπει περισσότερο σε μικρό νησιωτικό οικισμό παρά σε ένα ενιαίο κτίριο. Η λευκή κυβιστική κατοικία πλαισιώνεται από τέσσερις μικρότερους πέτρινους όγκους με συμπληρωματικές χρήσεις.

Αυλές, μονοπάτια και προστατευμένοι υπαίθριοι χώροι συνδέουν τα επιμέρους κτίσματα. Παράλληλα, διατηρούν τη διακριτή κλίμακα και τον χαρακτήρα τους.

 

Προστατευμένη διαδρομή στο συγκρότημα

Η πρόσβαση γίνεται από τον βορρά, μέσα από μια λιθόκτιστη αυλή με ελαιόδεντρα, κυπαρίσσια και αρωματικά φυτά. Ένα μονοπάτι στρωμένο με μάρμαρο διασχίζει τον κήπο και οδηγεί προς την κεντρική είσοδο.

Το ψηλό πέτρινο όριο προστατεύει την άφιξη από τους ισχυρούς ανέμους. Αντί να αποκαλύψει αμέσως την πλευρά προς τη θάλασσα, η πορεία μεταβαίνει σταδιακά από την περίκλειστη βόρεια αυλή προς το ανοιχτό νότιο τοπίο.

Το μονοπάτι συνεχίζεται πέρα από την είσοδο και διατρέχει το μήκος της κατοικίας. Συνδέει το κύριο κτίριο με τον ξενώνα, το εργαστήριο ζωγραφικής και τους μικρότερους κήπους που αναπτύσσονται σε όλη την έκταση.

 

Δύο πτέρυγες γύρω από την είσοδο

Στο εσωτερικό, η κυρίως κατοικία χωρίζεται σε δύο πτέρυγες. Δεξιά από την είσοδο βρίσκεται ο ενιαίος χώρος διημέρευσης, ο οποίος περιλαμβάνει την κουζίνα, την τραπεζαρία και το καθιστικό.

Μεγάλα συρόμενα υαλοστάσια συνδέουν το εσωτερικό με την κεντρική υπαίθρια διαμόρφωση. Όταν ανοίγουν, δημιουργείται συνέχεια ανάμεσα στο καθιστικό, τη σκιασμένη βεράντα, την πισίνα και τον θαλάσσιο ορίζοντα.

Αριστερά αναπτύσσεται η περισσότερο εσωστρεφής πτέρυγα των υπνοδωματίων. Περιλαμβάνει ένα κύριο υπνοδωμάτιο και δύο en-suite δωμάτια, οργανωμένα γύρω από ένα περίκλειστο φυτεμένο αίθριο.

Ο εσωτερικός κήπος λειτουργεί ως κοινό σημείο αναφοράς για τους χώρους ύπνου. Εισάγει φως και βλάστηση, διατηρώντας παράλληλα την ιδιωτικότητά τους.

Η αντίθεση ανάμεσα στις δύο πτέρυγες είναι σαφής. Οι κοινόχρηστοι χώροι ανοίγονται προς τη θάλασσα, ενώ οι ιδιωτικές λειτουργίες στρέφονται προς ένα προστατευμένο εσωτερικό τοπίο.

 

Ξενώνας και εργαστήριο ζωγραφικής

Στο δυτικό άκρο του συγκροτήματος βρίσκεται ένας λιθόκτιστος ξενώνας με δύο δωμάτια διπλού ύψους και άμεση πρόσβαση στην κεντρική βεράντα.

Κάθε δωμάτιο διαθέτει στο ισόγειο κουζίνα, λουτρό και μικρό καθιστικό. Οι χώροι ύπνου τοποθετούνται σε πατάρι, δημιουργώντας μια περισσότερο απομονωμένη ζώνη μέσα στο κατακόρυφα οργανωμένο εσωτερικό.

Στο ανατολικό άκρο, ένα μικρό εργαστήριο ζωγραφικής συμπληρώνει τη σύνθεση. Η πρόσβαση γίνεται από το υπαίθριο μονοπάτι που ξεκινά από την αυλή της εισόδου και διατρέχει την κατοικία.

Στο βορειοδυτικό τμήμα εντάσσεται ένας υπόσκαφος όγκος. Φιλοξενεί δύο ακόμη υπνοδωμάτια με λουτρά και κοινόχρηστη κουζίνα. Το φυτεμένο δώμα και οι κλιμακωτές αυλές περιορίζουν την οπτική παρουσία του και τον ενσωματώνουν στο τοπίο.

 

Υπαίθρια ζωή ανάμεσα στην πέτρα και το νερό

Ανάμεσα στην κυρίως κατοικία και τον ξενώνα αναπτύσσεται ένας μεγάλος προστατευμένος υπαίθριος χώρος. Βλέπει προς τη γραμμική πισίνα και τη θάλασσα και αποτελεί τον βασικό πυρήνα της υπαίθριας ζωής.

Μια πέργκολα και μια συμπαγής πέτρινη πλάτη προστατεύουν τη βεράντα. Εκεί διαμορφώνονται ένα εξωτερικό bar και καθιστικό, ενώ ένα επιβλητικό σταθερό μαρμάρινο τραπέζι τοποθετείται κοντά στην εσωτερική κουζίνα.

Η πισίνα ενισχύει τη γραμμική οργάνωση του έργου. Η υδάτινη επιφάνειά της εκτείνεται οπτικά προς τον ορίζοντα και συνδέει την κύρια κατοικία, τον ξενώνα και τη βεράντα.

Οι υπαίθριοι χώροι δεν συγκεντρώνονται σε ένα μόνο σημείο. Μικρότερες αυλές, κήποι και διαδρομές δημιουργούν διαφορετικούς βαθμούς περίκλεισης, σκιάς και επαφής με το τοπίο.

 

 

Αντίθεση λευκού σοβά και τοπικής πέτρας

Η υλική παλέτα αντλεί στοιχεία από τη νησιωτική αρχιτεκτονική, χωρίς να τη μιμείται. Ο λευκός σοβάς κυριαρχεί στην κύρια κατοικία, ενώ η τοπική ανεπίχριστη πέτρα προσδίδει στους μικρότερους όγκους μεγαλύτερο βάρος και έντονη υφή.

Ένα ενιαίο δάπεδο από μεγάλες ανοιχτόχρωμες πλάκες μαρμάρου διατρέχει τους εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους. Η συνέχεια του υλικού αποδυναμώνει το όριο ανάμεσα στα δωμάτια και τις βεράντες.

Αδρά ξύλινα δοκάρια και επενδύσεις από καλάμι τονίζουν επιλεγμένες οροφές. Το γκρίζο χρώμα στις πέργκολες και τα κουφώματα εισάγει μια διακριτική σύγχρονη διάσταση.

Στην επίπλωση επικρατούν το φυσικό ξύλο και τα ανοιχτόχρωμα υφάσματα με ήπιες υφές. Η αντίθεση ανάμεσα στον σοβά, την πέτρα, το μάρμαρο, την ξυλεία και το καλάμι προσδίδει διακριτή ταυτότητα στις επιμέρους ενότητες, διατηρώντας παράλληλα τη συνοχή τους.

 

Κήποι σε όλη την έκταση

Η διαμόρφωση από τους Outside Landscape Architecture κατανέμεται σε μικρούς κήπους και αυλές σε όλο το έργο.

Τοπικά μεσογειακά αρωματικά φυτά, αγρωστώδη, θάμνοι, καρποφόρα δέντρα και αγριολούλουδα συνδέουν την κατοικία με το υφιστάμενο νησιωτικό τοπίο. Το μεγαλύτερο μέρος του εδάφους παραμένει μαλακό και διαπερατό.

Εκτεθειμένο χώμα, χαλίκι και μονοπάτια από ακανόνιστες πέτρινες πλάκες περιορίζουν την παρουσία των σκληρών επιφανειών. Παράλληλα, υπογραμμίζουν τον ανεπιτήδευτο χαρακτήρα των εξωτερικών διαμορφώσεων.

Το αποτέλεσμα είναι μια παραθαλάσσια κατοικία με διαφορετικές ποιότητες κλίμακας και πολλαπλά σενάρια υπαίθριας ζωής. Η ελεγχόμενη διαφάνεια αποκαλύπτει με απρόβλεπτους τρόπους τη θέα και τη φύση μέσα από λιτές και μετρημένες κτιριακές διαμορφώσεις.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο ParosVillas Vol.4, ειδική έκδοση των ek Architectural Publications.

Η κατοικία βρίσκεται στην Αγκαιριά, στο νοτιοδυτικό τμήμα της Πάρου. Σχεδιασμένη από τον Chris Tessas, οργανώνεται σε τέσσερις διακριτούς κτιριακούς όγκους, οι οποίοι αναπτύσσονται γραμμικά κατά μήκος του οικοπέδου.

Το πρόγραμμα διαχωρίζεται σε μικρότερες ενότητες. Οι δύο κεντρικοί όγκοι στεγάζουν το καθιστικό και την κουζίνα. Αντίστοιχα, στα δύο άκρα τοποθετούνται τα υπνοδωμάτια της οικογένειας και οι ξενώνες.

Αντί για ένα ενιαίο και συμπαγές κτίριο, η σύνθεση διαμορφώνει μια ακολουθία κλειστών χώρων, αιθρίων και προστατευμένων υπαίθριων ζωνών.

 

Τέσσερις όγκοι και τρία αίθρια

Κάθε όγκος εξυπηρετεί διαφορετική λειτουργία. Ωστόσο, η κατοικία διατηρεί τη συνοχή της μέσα από μια σαφή επιμήκη οργάνωση.

Εσωτερικά αίθρια διαχωρίζουν τους τρεις από τους τέσσερις όγκους. Οι υπαίθριοι αυτοί χώροι εισάγουν φυσικό φως στο κέντρο της κάτοψης και διατηρούν άμεση σχέση ανάμεσα στα δωμάτια και το εξωτερικό.

Παράλληλα, η θέση τους προστατεύει την καθημερινή ζωή από τα βλέμματα. Τα αίθρια δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά από την περίμετρο του κτιρίου. Έτσι, η ανοιχτή ζωή της κατοικίας παραμένει σε μεγάλο βαθμό προστατευμένη.

Η συγκεκριμένη διάταξη μειώνει επίσης την αντιληπτή κλίμακα του συνόλου. Από μακριά, η κατοικία διαβάζεται ως μια σειρά μικρότερων κτισμάτων και όχι ως ένας ενιαίος επιμήκης όγκος.

Με αυτόν τον τρόπο, η σύνθεση παραπέμπει στον προσθετικό χαρακτήρα της παραδοσιακής κυκλαδίτικης δόμησης. Μικρές και συμπαγείς ενότητες συνδέονται μεταξύ τους, ακολουθώντας τις ανάγκες της κατοίκησης και τις συνθήκες του τόπου.

Η κοινόχρηστη ζώνη στο κέντρο

Το καθιστικό και η κουζίνα καταλαμβάνουν τις δύο κεντρικές ενότητες. Η θέση τους μετατρέπει το μέσο της σύνθεσης στον βασικό κοινόχρηστο πυρήνα.

Μεγάλα ανοίγματα συνδέουν τους χώρους διημέρευσης με τη βεράντα, την πισίνα και τη στεγασμένη υπαίθρια τραπεζαρία. Σε αντίθεση με τα ελεγχόμενα ανοίγματα των εξωτερικών όψεων, η πλευρά αυτή ανοίγεται περισσότερο προς το τοπίο.

Η πισίνα αναπτύσσεται παράλληλα με την κύρια βεράντα και ενισχύει τη γραμμική κατεύθυνση της κάτοψης. Μια ελαφριά πέργκολα σκιάζει την υπαίθρια τραπεζαρία. Παράλληλα, σχηματίζει ένα ενδιάμεσο κατώφλι ανάμεσα στο εσωτερικό και το ανοιχτό κυκλαδίτικο περιβάλλον.

Στο εσωτερικό, η περιορισμένη υλική παλέτα επιτρέπει στο φυσικό φως να καθορίσει την ατμόσφαιρα. Φεγγίτες φωτίζουν την κουζίνα από ψηλά, ενώ τα στενά ανοίγματα καδράρουν επιλεγμένες όψεις του τοπίου.

 

 

Αναλογίες από την τοπική αρχιτεκτονική

Οι αναλογίες των επιμέρους όγκων και τα διακριτικά εξωτερικά ανοίγματα αντλούν αναφορές από τα ιστορικά λιθόκτιστα κελύφη της Πάρου και του Αιγαίου.

Η σύνδεση με την τοπική αρχιτεκτονική εκφράζεται κυρίως μέσα από την κλίμακα και τη χωρική οργάνωση. Δεν βασίζεται στην κυριολεκτική αναπαραγωγή παραδοσιακών λεπτομερειών.

Η κατοικία διατηρεί, επομένως, σύγχρονο χαρακτήρα. Ωστόσο, ο κατακερματισμός της επιτρέπει να ενταχθεί στο τοπίο και να συνομιλήσει με την αρχιτεκτονική παράδοση του νησιού.

Οι επαναλαμβανόμενες επιφάνειες των τοίχων και τα ελεγχόμενα ανοίγματα προσδίδουν στις εξωτερικές όψεις συμπαγή χαρακτήρα. Αντίθετα, τα κρυμμένα αίθρια εισάγουν φως και εξωστρέφεια στο εσωτερικό.

Εξωτερική κλίμακα προς το δώμα

Ο βορειότερος όγκος φιλοξενεί τα υπνοδωμάτια της οικογένειας. Διαχωρίζεται από τα υπόλοιπα μέρη της κατοικίας μέσω μιας εξωτερικής κλίμακας.

Η πλατιά και συμπαγής μορφή της παραπέμπει στις εξωτερικές σκάλες των παραδοσιακών νησιωτικών κατοικιών. Η κλίμακα οδηγεί στο δώμα και εντάσσεται στη συνολική πορεία μέσα στο έργο.

Πέρα από τη λειτουργική της χρήση, προσκαλεί τους κατοίκους να ανέβουν πάνω από τους χαμηλούς όγκους και να παρατηρήσουν το κυκλαδίτικο τοπίο.

Μέσα από τη γραμμική διάταξη, τους κατακερματισμένους όγκους και τα προστατευμένα αίθρια, η Cycladic Layout προτείνει μια σύγχρονη κατοικία που ανήκει στην Πάρο χωρίς να μιμείται άμεσα τις μορφές της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο ParosVillas Vol.4, ειδική έκδοση των ek Architectural Publications.

Η Rhoēs είναι μία υπό ολοκλήρωση κατοικία από τους Sinas Architects στη Σέριφο. Το έργο των 390τ.μ. αναπτύσσεται σε οικόπεδο 4.500τ.μ., μέσα σε ένα ανοιχτό, εκτεθειμένο κυκλαδίτικο τοπίο. Οι ισχυροί άνεμοι, η έντονη ηλιοφάνεια, το επικλινές έδαφος και η θέα αποτελούν ενεργά στοιχεία του σχεδιασμού.

Αντί να αναπαράγει τις αναγνωρίσιμες μορφές της παραδοσιακής νησιωτικής αρχιτεκτονικής, η πρόταση διερευνά τις περιβαλλοντικές συνθήκες που τις διαμόρφωσαν. Στόχος είναι μια σύγχρονη κατοικία σε σαφή σύνδεση με τη Σέριφο, χωρίς την άμεση μίμηση τοπικών μορφολογικών προτύπων.

 

 

Αρχιτεκτονική που διαμορφώνεται από το κλίμα

Η κατοικία οργανώνεται ως μια ακολουθία χώρων που διαπραγματεύονται διαφορετικούς βαθμούς έκθεσης στη φύση. Οι τοίχοι ορίζουν προφυλαγμένες ζώνες, ενώ οι αυλές και οι στεγασμένοι ανοιχτοί χώροι επιτρέπουν την υπαίθρια ζωή παρά τις έντονες κλιματικές συνθήκες.

Το τοπίο δεν λειτουργεί ως φόντο για ένα αυτόνομο αρχιτεκτονικό αντικείμενο. Αντίθετα, ο άνεμος, ο ήλιος, το ανάγλυφο και οι οπτικές φυγές καθορίζουν τη θέση και τον χαρακτήρα των χώρων.

Οι προστατευμένες υπαίθριες ενότητες σχηματίζουν ενδιάμεσα κατώφλια ανάμεσα στο εσωτερικό και το ανοιχτό τοπίο. Έτσι, η κατοικία διατηρεί τη σχέση της με το περιβάλλον, προσφέροντας σκιά και προστασία από τον άνεμο.

Μια σταδιακή χωρική ακολουθία

Η κίνηση οργανώνεται ως μετάβαση ανάμεσα σε περισσότερο ανοιχτές ή κλειστές ενότητες. Προστατευμένοι χώροι διαδέχονται αυλές, μικρά ανοίγματα και ευρύτερες φυγές προς το τοπίο.

Η κατοικία δεν αποκαλύπτεται αμέσως στο σύνολό της. Αντίθετα, γίνεται σταδιακά αντιληπτή μέσα από τις μεταβολές στην κλίμακα, το φως και τον προσανατολισμό. Οι αυλές λειτουργούν ως σημεία αναφοράς και επεκτείνουν την καθημερινή ζωή πέρα από τους κλειστούς χώρους.

Η οργάνωση αποδίδει τη βασική αντίθεση του κυκλαδίτικου τοπίου. Οι ανοιχτές και εκτεθειμένες περιοχές συνυπάρχουν με εσοχές, τοίχους και προστατευμένους χώρους που διαμορφώνονται από το έδαφος.

 

 

Πέρα από την εικόνα της κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής

Τα σύγχρονα προγράμματα κατοίκησης συχνά απαιτούν μεγαλύτερους χώρους και νέες λειτουργίες, διαφορετικές από εκείνες των παλαιότερων νησιωτικών κατοικιών. Το έργο ανταποκρίνεται σε αυτές τις ανάγκες χωρίς να αντιμετωπίζει το οικόπεδο ως ουδέτερο υπόβαθρο.

Η σύνδεση με την τοπική αρχιτεκτονική αναζητείται στη λογική που τη διαμόρφωσε και όχι στην εξωτερική της εικόνα. Το κλίμα καθορίζει τη σχέση ανάμεσα στις συμπαγείς και τις ανοιχτές επιφάνειες. Αντίστοιχα, η τοπογραφία οργανώνει την κίνηση, ενώ οι προστατευμένες αυλές συνδέουν τις σύγχρονες ανάγκες με τις συνθήκες του νησιού.

Επομένως, η αναφορά στην κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική παραμένει δομική και όχι μορφολογική. Η κατοικία δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει ένα εξιδανικευμένο παρελθόν. Εφαρμόζει, όμως, μια αντίστοιχη διαδικασία προσαρμογής στις απαιτήσεις της σημερινής ζωής.

Υλική συνέχεια με το τοπίο

Η προτεινόμενη παλέτα περιλαμβάνει φυσική πέτρα, εμφανές σκυρόδεμα, δρυ, γυαλί και αλουμίνιο. Η πέτρα συνδέει το κτίριο με το έδαφος, ενώ το σκυρόδεμα σχηματίζει φέρουσες και καλυπτικές επιφάνειες.

Η δρυς προσδίδει θερμότητα στο εσωτερικό και στους στεγασμένους υπαίθριους χώρους. Το γυαλί διατηρεί την οπτική σχέση με το τοπίο, ενώ το αλουμίνιο δημιουργεί ένα ελάχιστο πλαίσιο για τα ανοίγματα.

Ο συνδυασμός των υλικών εντείνει τη διάκριση ανάμεσα στην προστασία και την έκθεση στη φύση. Τα βαρύτερα στοιχεία σηματοδοτούν τα όρια της κατοικίας. Αντίθετα, οι διαφανείς επιφάνειες ανοίγουν επιλεγμένους χώρους προς το περιβάλλον.

Η Rhoēs βρίσκεται σε στάδιο ανάπτυξης και η ολοκλήρωσή της εκτιμάται για το 2028. Η πρόταση επανεξετάζει τη σύγχρονη κατοίκηση στις Κυκλάδες, επιτρέποντας στη μορφή να προκύψει από το κλίμα, το ανάγλυφο και την καθημερινή χρήση, χωρίς να αναπαράγει ένα προκαθορισμένο τοπικό ύφος.

Η μαρίνα του Αστέρα ήταν η πρώτη μαρίνα στην Ελλάδα που κατασκευάστηκε αποκλειστικά για τη φιλοξενία τουριστικών σκαφών. Δημιουργήθηκε στη Βουλιαγμένη στις αρχές της δεκαετίας του 1960, σε μια παράκτια περιοχή με ιδιαίτερη φυσική και αρχαιολογική φυσιογνωμία.

Η ανάπλασή της ξεκίνησε το 2013 με δύο βασικούς στόχους. Αρχικά, οι λιμενικές εγκαταστάσεις έπρεπε να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις ενός home port για mega και super yachts. Παράλληλα, η χερσαία ζώνη επανασχεδιάστηκε ως προορισμός τουρισμού, αναψυχής, εμπορίου, εστίασης και διοίκησης της μαρίνας.

Οι KSE Studio εκπόνησαν την προμελέτη του master plan της χερσαίας ζώνης. Στη συνέχεια, οι AETER Architects ανέλαβαν την οριστική μελέτη του master plan και την αρχιτεκτονική των νέων κτιρίων. Οι Neiheiser Argyros σχεδίασαν την αρχιτεκτονική τοπίου και τον κοινόχρηστο χώρο.

Τα λιμενικά έργα παραδόθηκαν το 2023. Αντίστοιχα, οι εργασίες στη χερσαία ζώνη ολοκληρώθηκαν τον Μάιο του 2024.

 

 

Νέο πρόγραμμα στο θαλάσσιο μέτωπο

Η ανάπλαση αφορά δύο αλληλένδετα πεδία. Το πρώτο περιλαμβάνει την ανακατασκευή και αναβάθμιση των λιμενικών εγκαταστάσεων. Το δεύτερο αφορά την πλήρη αναδιοργάνωση της χερσαίας ζώνης.

Το νέο κτιριολογικό πρόγραμμα αναπτύσσεται σε 4.800τ.μ. κλειστών χώρων. Περιλαμβάνει τουριστικές, εμπορικές και διοικητικές λειτουργίες, καθώς και χώρους εστίασης. Παράλληλα, οι υπαίθριες διαμορφώσεις, οι πεζές διαδρομές και οι κοινόχρηστοι χώροι αποτέλεσαν ισότιμο αντικείμενο σχεδιασμού.

Για να μην καταληφθεί σημαντικό τμήμα του ελεύθερου εδάφους από αυτοκίνητα, δημιουργήθηκε υπόγειος χώρος στάθμευσης 156 θέσεων κάτω από την κεντρική πλατεία. Η ένταξή του σε ένα έντονα επικλινές τμήμα περιορίζει την οπτική παρουσία των οχημάτων.

Έτσι, τα κτίρια, η φύτευση και οι πεζές διαδρομές διατηρούν πιο άμεση σχέση με το νερό. Το νέο πρόγραμμα οργανώνεται γύρω από μια ακολουθία ανοιχτών πλατειών κατά μήκος του κεντρικού κρηπιδώματος.

Κτίρια εμπνευσμένα από τη γλώσσα των σκαφών

Για τους AETER Architects, η μορφολογία και η υλικότητα των σκαφών αποτέλεσαν βασική πηγή έμπνευσης.

Οι όψεις χαρακτηρίζονται από καμπύλες, πτυχωτές και κεκλιμένες επιφάνειες. Κατασκευάζονται από λευκό εμφανές σκυρόδεμα με λεία υφή. Η μεταβαλλόμενη γεωμετρία προσδίδει αίσθηση κίνησης, καθώς τα κτίρια παρατηρούνται από τις προβλήτες και τις πεζές διαδρομές.

Τα υλικά των σύγχρονων yachts επηρέασαν επίσης την επεξεργασία των αρχιτεκτονικών επιφανειών. Το λευκό σκυρόδεμα, τα μεγάλα υαλοστάσια, τα ανακλαστικά τελειώματα και τα σκουρόχρωμα μεταλλικά στοιχεία δημιουργούν αντιθέσεις ανάμεσα στο συμπαγές, το διαφανές και το στιλπνό.

Στη ζώνη εμπορικών καταστημάτων και εστίασης, δύο κεντρικά κτίρια ορίζουν τον σημαντικότερο κοινόχρηστο χώρο κατά μήκος του θαλάσσιου μετώπου. Τα μεγάλα στέγαστρα και οι βεράντες επεκτείνουν τις εσωτερικές λειτουργίες προς το ύπαιθρο.

Βορειοδυτικά, το διώροφο κτίριο διοίκησης και ο πύργος ελέγχου σχηματίζουν μια περισσότερο γλυπτική σύνθεση. Μια ευρεία πορεία οδηγεί στο βατό δώμα, το οποίο λειτουργεί ως υπερυψωμένο σημείο θέασης προς τη μαρίνα και τον Σαρωνικό.

Μικρότερα κτίρια βοηθητικών χρήσεων ολοκληρώνουν το συγκρότημα, ακολουθώντας σε ηπιότερους τόνους το ίδιο αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο.

 

 

Από τους ιστορικούς χάρτες στον νέο κοινόχρηστο χώρο

Η αρχιτεκτονική τοπίου των Neiheiser Argyros ξεκινά από τη θέση ότι «ο χάρτης είναι το έδαφος». Ιστορικές τοπογραφικές αποτυπώσεις και παλαιοί ναυτικοί χάρτες χρησιμοποιήθηκαν για την ανάκτηση των προηγούμενων ισοϋψών της περιοχής.

Τα ίχνη αυτά καθόρισαν τις βασικές διαδρομές, τα μοτίβα των δαπέδων και τις ζώνες φύτευσης. Επομένως, το τοπίο δεν εφαρμόζεται ως διακοσμητικό επίπεδο γύρω από τα κτίρια. Αντίθετα, λειτουργεί ως συνεχές σύστημα κίνησης και προσανατολισμού.

Συστάδες από φυτεμένες «νησίδες» δημιουργούν ζώνες ανάσχεσης ανάμεσα στην κυκλοφορία των οχημάτων και το θαλάσσιο μέτωπο. Παράλληλα, επεκτείνουν τη βλάστηση της πλαγιάς προς τις χαμηλότερες προβλήτες.

Τα δάπεδα ενσωματώνουν ανομοιόμορφα θραύσματα μαρμάρου από κοντινά λατομεία. Οι διαφορές στην κλίμακα, τη γεωμετρία και τους χρωματισμούς αναδεικνύουν τον επιτόπιο και χειρωνακτικό χαρακτήρα της κατασκευής.

Η τοποθέτηση των κτιρίων ορίζει μια σειρά από ανοιχτές πλατείες που συντονίζονται με τη φύτευση και τη θάλασσα. Στην εμπορική ζώνη, τα δύο βασικά κτίρια πλαισιώνουν τον σημαντικότερο κοινόχρηστο χώρο της μαρίνας.

Βιοκλιματικές στρατηγικές και φυτεμένα δώματα

Στα κτίρια εφαρμόζονται διαφορετικές στρατηγικές με στόχο τον περιορισμό της ενεργειακής κατανάλωσης. Τα υαλοστάσια αξιοποιούν τα παθητικά ηλιακά κέρδη κατά τη χειμερινή περίοδο.

Το καλοκαίρι, βαθιά στέγαστρα, προεξοχές και περσίδες προστατεύουν τους εσωτερικούς χώρους από την άμεση ηλιακή ακτινοβολία. Παράλληλα, εκτεταμένες επιφάνειες φυτεμένων δωμάτων συνεχίζουν το τοπίο πάνω από τα κτίρια.

Με αυτόν τον τρόπο, η αρχιτεκτονική και η φύτευση γίνονται αντιληπτές ως αλληλένδετα επίπεδα. Τα δώματα συνδέουν οπτικά τους κτιριακούς όγκους με τη βλάστηση της χερσονήσου.

Ο τεχνητός φωτισμός ανταποκρίνεται στη συνύπαρξη πολλών διαφορετικών χρήσεων. Αναδεικνύει την ταυτότητα και την ιεράρχηση των επιμέρους κτιρίων, ενώ ταυτόχρονα ενοποιεί τις πλατείες, τα στεγασμένα περάσματα και τις παραλιακές διαδρομές.

 

 

Ένα σύγχρονο τοπίο εκμοντερνισμού

Η ανάπλαση της Astir Marina συνεχίζει μια μακρά ελληνική παράδοση, στην οποία η αρχιτεκτονική καλείται να διαχειριστεί την ανάπτυξη του τουρισμού μέσα σε τοπία ιδιαίτερης φυσικής, ιστορικής και πολιτισμικής αξίας.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στην παραγωγή μεμονωμένων κτιρίων. Η προμελέτη των KSE Studio, η οριστική μελέτη και η αρχιτεκτονική των AETER Architects, καθώς και ο κοινόχρηστος χώρος των Neiheiser Argyros λειτουργούν ως διακριτά αλλά αλληλένδετα επίπεδα.

Το έργο κινείται ανάμεσα σε δύο συνθήκες. Από τη μία βρίσκεται το τοπικό και το «ήδη εκεί». Από την άλλη, το διεθνές πρόγραμμα που εισάγει η μαρίνα.

Η αρχιτεκτονική του σημασία εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο διαπραγματεύεται αυτές τις δύο δυνάμεις. Η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και την τουριστική ανάπτυξη δεν είναι αυτονόητη. Παραμένει, ωστόσο, κρίσιμο πεδίο για την εξέλιξη της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο Τεύχος ek: 290 | Σεπτέμβριος 2024, μηνιαία έκδοση των ek Architectural Publications.

Η Fallen Tower από τους Kipseli Architects είναι μια εξοχική κατοικία στη Μεσσηνιακή Μάνη. Ο σχεδιασμός επανερμηνεύει τους οχυρωμένους πέτρινους πύργους της περιοχής. Παραδοσιακά, οι συγκεκριμένες κατασκευές αναπτύσσονταν κατακόρυφα και λειτουργούσαν ως χώροι άμυνας και απομόνωσης.

Αντί να αναπαράγει αυτή τη γνώριμη μορφή, το έργο μετατοπίζει τον πύργο στο οριζόντιο επίπεδο. Έτσι, δημιουργείται ένας επιμήκης κορμός που οργανώνει την καθημερινή ζωή και ενισχύει τη σχέση της κατοικίας με το τοπίο.

 

 

Ένας πύργος που εκτείνεται στο οικόπεδο

Ο κύριος όγκος φιλοξενεί το καθιστικό, την κουζίνα και την τραπεζαρία σε μια συνεχή γραμμική ακολουθία. Η είσοδος βρίσκεται στο ένα άκρο του, ενώ από εκεί, η κίνηση μέσα στην κατοικία καταλήγει σε έναν ημιυπαίθριο χώρο που καδράρει τη θάλασσα.

Η επιμήκης πορεία προσδίδει σαφή κατεύθυνση στο εσωτερικό. Παράλληλα, μετατρέπει τον παραδοσιακό πύργο από κλειστή κατακόρυφη δομή σε ανοιχτό πλαίσιο συλλογικής ζωής.

Η οριζόντια μορφή διατηρεί τη μνημειακότητά της. Ωστόσο, αποκτά διαφορετικό νόημα. Αντί να δηλώνει τον διαχωρισμό από το περιβάλλον, εκτείνεται πάνω στο οικόπεδο και συνδέει το εσωτερικό με την αυλή και τον μακρινό ορίζοντα.

 

 

Οι ιδιωτικοί χώροι ως αποσπάσματα

Τα υπνοδωμάτια, τα λουτρά και οι αποθηκευτικοί χώροι προβάλλουν από τον βασικό κορμό ως μικρότερα χωρικά αποσπάσματα. Η αποκλίνουσα διάταξή τους διασπά την αυστηρή γεωμετρία του κύριου όγκου. Ταυτόχρονα, δημιουργεί μια πιο σύνθετη σχέση με το έδαφος.

Στα κενά ανάμεσα στις ιδιωτικές πτέρυγες σχηματίζεται ένας προστατευμένος υπαίθριος πυρήνας. Η εσωτερική αυλή στρέφεται προς τη δύση και λειτουργεί ως κοινόχρηστος υπαίθριος χώρος. Περιβάλλεται από το κτίριο, αλλά παραμένει οπτικά συνδεδεμένη με το ευρύτερο τοπίο.

Οι κατόψεις ισογείου και ορόφου αποσαφηνίζουν αυτή την οργάνωση. Ο επιμήκης κοινόχρηστος κορμός ορίζει τη μία πλευρά της σύνθεσης. Αντίθετα, οι μικρότεροι όγκοι αναπτύσσονται γύρω από την αυλή και ανταποκρίνονται ανεξάρτητα στις συνθήκες του οικοπέδου.

 

 

Συνέχεια ανάμεσα στο εσωτερικό και το ύπαιθρο

Η φωτογραφική παρουσίαση αποτυπώνει μια σύνθεση από πέτρινες επιφάνειες, ανοιχτόχρωμους επιχρισμένους όγκους και μεταλλικές πέργκολες. Το βασικό πέτρινο στοιχείο προσδίδει βάρος στην κατοικία. Ωστόσο, οι επιμέρους πτέρυγες και οι στεγασμένοι υπαίθριοι χώροι διασπούν τη συνολική μάζα.

Τα μεγάλα ανοίγματα συνδέουν τους χώρους διημέρευσης με τις βεράντες, την πισίνα και τη θέα προς τη θάλασσα. Στο εσωτερικό, η γραμμική κουζίνα ενισχύει την κατεύθυνση του κύριου όγκου. Παράλληλα, το καθιστικό ανοίγεται προς το νερό και τον ημιυπαίθριο στην απόληξή του.

Τα υπνοδωμάτια έχουν περισσότερο κλειστό χαρακτήρα. Ωστόσο, τα ελεγχόμενα ανοίγματα διατηρούν τη σχέση τους με το περιβάλλον και εισάγουν φυσικό φως τους ιδιωτικές ζώνες.

Μέσα από τη μετάβαση από την κατακόρυφη στην οριζόντια ανάπτυξη, ο πύργος επαναπροσδιορίζεται ως δομή σύνδεσης. Δεν απομονώνει πλέον τους κατοίκους από το περιβάλλον. Αντίθετα, συνδέει κοινόχρηστους και ιδιωτικούς χώρους μέσα από μια ανοιχτή ακολουθία κίνησης, τοπίου και υπαίθριας ζωής.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο Maison de Campagne 2025, ετήσια έκδοση των ek Architectural Publications.

Η εξοχική κατοικία βρίσκεται σε μια βραχώδη πλαγιά της Κέρκυρας. Σχεδιάστηκε από τους Tony Wynbourne, Γεώργιο Αποστολόπουλο και Μάκη Γισδάκη. Οργανωμένο σε άξονα ανατολής-δύσης, το κτίριο ανοίγεται προς την ανεμπόδιστη θέα 180 μοιρών στη θάλασσα και το γύρω τοπίο.

Η αρχιτεκτονική σύνθεση ακολουθεί το ανάγλυφο και ενσωματώνει φυσικά στοιχεία του οικοπέδου. Ένα διατηρημένο ελαιόδεντρο κατέχει κεντρική θέση, ενώ ο φυσικός βράχος παραμένει εμφανής στο κατώτερο επίπεδο. Η τοπική πέτρα και τα μεγάλα υαλοστάσια διαμορφώνουν μια ισορροπία ανάμεσα στο συμπαγές και το διαφανές.

 

 

Ακολουθώντας το φυσικό ανάγλυφο

Η κατοικία αναπτύσσεται σε ισόγειο, κατώτερο επίπεδο και πατάρι. Η διάταξη επιτρέπει στο κτίριο να προσαρμόζεται στις μεταβολές της πλαγιάς. Παράλληλα, διατηρεί σταθερή τη σχέση των εσωτερικών χώρων με το ύπαιθρο.

Στο ισόγειο, η κάτοψη χωρίζεται σε δύο βασικές ζώνες. Το κύριο υπνοδωμάτιο βρίσκεται στη δυτική πλευρά. Η κουζίνα, το καθιστικό και η τραπεζαρία καταλαμβάνουν το ανατολικό τμήμα. Μεγάλα ανοίγματα συνδέουν τους χώρους με τις εξωτερικές διαμορφώσεις και καδράρουν τη θέα προς τη θάλασσα.

Στο κατώτερο επίπεδο διαμορφώνονται τέσσερα ακόμη υπνοδωμάτια με ιδιωτικά λουτρά, καθώς και μια μικρή κουζίνα. Στο πίσω μέρος, ο φυσικός βράχος ενσωματώνεται σε έναν ήσυχο χώρο ανάπαυσης με χαρακτήρα σπηλιάς. Αντί να αποκρύψει το έδαφος, ο σχεδιασμός μεταφέρει την αδρή υφή του στο εσωτερικό.

Ο κοινός προσανατολισμός προς τη θέα συνδέει τις διαφορετικές στάθμες. Ωστόσο, η κατανομή των χρήσεων εξασφαλίζει έναν βαθμό αυτονομίας ανάμεσα στους χώρους ύπνου και διημέρευσης.

Δύο πισίνες σε διαφορετικές στάθμες

Οι δύο πισίνες εντάσσονται σε διαφορετικά σημεία της πλαγιάς. Στο ανώτερο επίπεδο, μια θερμαινόμενη πισίνα αποτελεί άμεση προέκταση του κύριου υπνοδωματίου. Η θέση της δίπλα στον φυσικό βράχο δημιουργεί μια πιο ιδιωτική σχέση με το τοπίο.

Η κύρια πισίνα βρίσκεται σε χαμηλότερο άνδηρο. Η μακριά και ήρεμη επιφάνειά της ευθυγραμμίζεται οπτικά με τον ορίζοντα. Έτσι, ενισχύεται η σύνδεση της κατοικίας με τη θάλασσα.

Η διαφορετική θέση και κλίμακα προσδίδουν διακριτό ρόλο σε κάθε πισίνα. Η ανώτερη συνδέεται με την ιδιωτική ζώνη, ενώ η χαμηλότερη αποτελεί μέρος των κοινόχρηστων υπαίθριων χώρων.

 

 

Τοπική πέτρα και λιτοί εσωτερικοί χώροι

Οι εξωτερικές επιφάνειες επενδύονται με πέτρα τοπικής προέλευσης, διαμορφωμένη στο χέρι από ντόπιους τεχνίτες. Η ακανόνιστη υφή της συνδέει την αρχιτεκτονική με τη βραχώδη πλαγιά. Παράλληλα, παραπέμπει στον υλικό χαρακτήρα της παραδοσιακής κερκυραϊκής δόμησης.

Τα μεγάλα υαλοστάσια και οι προσεγμένες κατασκευαστικές λεπτομέρειες δημιουργούν μια σύγχρονη αντίθεση προς το βάρος της πέτρας. Η εναλλαγή συμπαγών και διαφανών επιφανειών διατηρεί το τοπίο ορατό από τους κύριους χώρους.

Στο εσωτερικό, ο σχεδιασμός παραμένει σκόπιμα συγκρατημένος. Ουδέτερα υλικά, λιτές γραμμές και διακριτικές ξυλουργικές κατασκευές δημιουργούν ένα ήρεμο υπόβαθρο για τη θέα. Αντί να ανταγωνίζεται το περιβάλλον, η εσωτερική διαμόρφωση στρέφει την προσοχή προς τη θάλασσα, τον φυσικό βράχο και τις μεταβολές του φωτός.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο ek magazine 298 | Ιούνιος 2025, μηνιαίο τεύχος των ek Architectural Publications.

Μια σειρά τριαρθρωτών ξύλινων φορέων γεφυρώνει τον αγωνιστικό χώρο, συνδυάζοντας τη δομική έκφραση, τον παθητικό περιβαλλοντικό σχεδιασμό και την επανάχρηση υλικών.

 

 

Ο Κύαθος είναι ένα προτεινόμενο κλειστό γυμναστήριο καλαθοσφαίρισης 4.000τ.μ. στο Γαλάτσι. Σχεδιασμένο από τους KAAF | Kitriniaris Associates Architecture Firm, το έργο ανατέθηκε από τον Πολιτιστικό και Αθλητικό Οργανισμό του Δήμου Γαλατσίου ως ειδικό δημόσιο κτίριο.

Η μελέτη απαιτεί εξειδικευμένη τεχνογνωσία στις κατασκευές από σύνθετη δομική ξυλεία. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τον κύριο αγωνιστικό χώρο, τις κερκίδες και ένα περιμετρικό εσωτερικό πατάρι-εξέδρα.

Αποδυτήρια αθλητών και διαιτητών, χώροι υγιεινής, γραφεία διοίκησης, γραφεία συλλόγων και βοηθητικές λειτουργίες συμπληρώνουν το συγκρότημα.

Το νέο κτίριο θα αντικαταστήσει το υφιστάμενο ξύλινο γυμναστήριο στην ίδια θέση. Το παλαιότερο κέλυφος έχει κριθεί κατεδαφιστέο, κυρίως επειδή τα δομικά υλικά του δεν μπορούν να πιστοποιηθούν σύμφωνα με τα σύγχρονα πρότυπα.

 

Βάση από σκυρόδεμα και ξύλινη ανωδομή

Η κατασκευή εδράζεται σε μια βάση από οπλισμένο σκυρόδεμα. Εκεί εντάσσονται οι χώροι κάτω από την τελική στάθμη του αγωνιστικού χώρου, με εκτόνωση προς τον γειτονικό πεζόδρομο.

Πάνω από τη στάθμη του γηπέδου, ο φέρων οργανισμός και το κέλυφος διαμορφώνονται κυρίως από προϊόντα σύνθετης δομικής ξυλείας. Το σύστημα συνδυάζει επικολλητή ξυλεία, αντικολλητή ξυλεία και σταυρωτή-επικολλητή ξυλεία (CLT).

Μεταλλικά στοιχεία χρησιμοποιούνται επιλεκτικά στις συνδέσεις και στα σημεία όπου απαιτείται πρόσθετη δυσκαμψία. Η διάκριση ανάμεσα στη συμπαγή βάση και την ελαφρύτερη ξύλινη ανωδομή καθιστά σαφή την κατασκευαστική οργάνωση.

Δέκα φορείς ανοίγματος 30 μέτρων

Ο ξύλινος φέρων οργανισμός αναπτύσσεται περιμετρικά σε ορθογωνικό κάνναβο διαστάσεων 45m επί 30m. Ο βασικός εμβάτης είναι 5m.

Δέκα όμοιοι ισοστατικοί φορείς γεφυρώνουν το άνοιγμα των 30m. Καθένας αποτελείται από δοκούς και υποστυλώματα, τα οποία λειτουργούν μαζί ως τριαρθρωτό τόξο.

Η επανάληψη των φορέων καθορίζει τον βασικό ρυθμό του κτιρίου. Ο φέρων οργανισμός δεν αποκρύπτεται πίσω από μια ανεξάρτητη μορφολογική επεξεργασία. Αντίθετα, αποτελεί την αφετηρία της αρχιτεκτονικής σύνθεσης.

Η στέγη καλύπτεται με ελαφριά, αδιάβροχα τεμάχια από ανακυκλώσιμο πολυμερές. Σύμφωνα με τη μελέτη, το υλικό παρουσιάζει υψηλή αντοχή στις καιρικές συνθήκες και επιδέχεται εκτύπωση.

 

Από τον αρχαίο κύαθο στο δομικό κέλυφος

Η ονομασία του έργου προέρχεται από τον κύαθο, ένα είδος αρχαίου κυπέλλου ή αντλητήρα. Η καμπύλη μορφή του λειτουργεί ως εννοιολογική αναφορά για τη γεωμετρία του ξύλινου κελύφους.

Μια δεύτερη πηγή έμπνευσης αποτελεί η κυπελλοειδής ταξιανθία της γαλατσίδας, ενός φυτού του γένους Euphorbia. Η ονομασία του φυτού δημιουργεί επιπλέον έναν συσχετισμό με το Γαλάτσι.

Οι αναφορές αυτές δεν εφαρμόζονται ως διακοσμητικά μοτίβα. Μεταφέρονται στη μορφή και την επανάληψη των δομικών στοιχείων της όψης.

Έτσι, η κατασκευή, η αρχιτεκτονική έκφραση και η περιβαλλοντική λειτουργία αντιμετωπίζονται ως μέρη του ίδιου συστήματος.

 

Σκίαση και φυσικός αερισμός

Βασικός στόχος του κελύφους είναι να διατηρεί το κτίριο και τις περιμετρικές ζώνες κυκλοφορίας σε μεγάλο βαθμό υπό σκιά. Το βάθος και η επανάληψη των ξύλινων στοιχείων περιορίζουν την άμεση ηλιακή ακτινοβολία.

Παράλληλα, τα ανοίγματα επιτρέπουν την είσοδο φυσικού φωτός και υποστηρίζουν τον φυσικό αερισμό και τον παθητικό δροσισμό. Ο κατασκευαστικός ρυθμός διαμορφώνει επίσης μια σταδιακή μετάβαση από το Άλσος Βεΐκου προς τον κύριο εσωτερικό χώρο.

Το βρόχινο νερό από τη στέγη και τις διαμορφωμένες επιφάνειες προβλέπεται να συλλέγεται και να επαναχρησιμοποιείται για άρδευση. Η τοπιακή μελέτη επιδιώκει, επιπλέον, τον εμπλουτισμό της υφιστάμενης μεσογειακής χλωρίδας.

Οι παραπάνω στρατηγικές αποτελούν σχεδιαστικούς στόχους και θα πρέπει να αξιολογηθούν κατά την τεχνική εξέλιξη του έργου.

 

Επανάχρηση της υφιστάμενης ξυλείας

Σημαντικό μέρος της ξυλείας του παλαιότερου γυμναστηρίου θα ανακτηθεί. Προβλέπεται να επαναχρησιμοποιηθεί σε περσίδες, επενδύσεις και ειδικές μη φέρουσες κατασκευές.

Με αυτόν τον τρόπο, διατηρείται μέρος της υλικής ιστορίας του τόπου χωρίς να ανατίθεται στα παλαιότερα στοιχεία στατική λειτουργία που δεν μπορεί πλέον να πιστοποιηθεί.

Ο νέος φέρων οργανισμός θα κατασκευαστεί από προϊόντα ξυλείας προερχόμενα από πιστοποιημένα δάση ελεγχόμενης διαχείρισης. Για την κατασκευή προβλέπονται συνολικά περίπου 2.000m³ ξυλείας.

Το σκυρόδεμα περιορίζεται κυρίως κάτω από τη στάθμη του αγωνιστικού χώρου. Αντίθετα, η ξυλεία καλύπτει τα μεγάλα ανοίγματα της ανωδομής.

Μέσα από αυτόν τον συνδυασμό, ο Κύαθος προτείνει ένα μοντέλο δημόσιας αθλητικής υποδομής όπου ο φέρων οργανισμός, η περιβαλλοντική απόκριση και η αρχιτεκτονική ταυτότητα σχεδιάζονται ως ενιαίο σύνολο.

Οι Mold Architects ιδρύθηκαν το 2011 από την Ηλιάνα Κερεστετζή, αρχιτέκτονα με σπουδές στην Αθήνα και τη Νέα Υόρκη. Με έδρα στην Αθήνα και τη Σέριφο, το πολυβραβευμένο γραφείο δραστηριοποιείται σε όλο το φάσμα του σχεδιασμού, χωρίς να περιορίζεται στην αρχιτεκτονική κτιρίων. Ανεξάρτητα από την κλίμακα ή το πρόγραμμα, τα έργα του διατηρούν την ίδια ερευνητική διάθεση και επιδιώκουν σαφείς, στοχευμένες απαντήσεις.

 

Σ.Μ.: Ανήκετε στα νέα αρχιτεκτονικά γραφεία που κατάφεραν να αναδειχθούν μέσα στην οικονομική κρίση, διατηρώντας την έδρα σας στη Σέριφο και ένα δεύτερο γραφείο στην Αθήνα. Πώς διαχειριστήκατε αυτή τη συνθήκη και πώς την αξιοποιούσατε σχεδόν μία δεκαετία αργότερα;

Η.Κ.: Το 2013 είχα την τύχη να υλοποιήσω το πρώτο μου έργο, μια εξοχική κατοικία στη Σέριφο. Στα χρόνια που ακολούθησαν, οι προτάσεις που δεχόμασταν αφορούσαν κυρίως μελέτες για off-plan πωλήσεις ακινήτων.

Το συγκεκριμένο μοντέλο τελικά δεν απέδωσε και τα περισσότερα από αυτά τα έργα δεν υλοποιήθηκαν. Παρ’ όλα αυτά, μέσα σε μια πολύ δύσκολη περίοδο, είχαμε τη δυνατότητα να κάνουμε αρχιτεκτονική, να εξελισσόμαστε και να εμβαθύνουμε στο αντικείμενο της μελέτης μας. Διαμορφώσαμε σαφή κατεύθυνση και συνειδητή στάση απέναντι στην επιλογή των έργων, σε μια εποχή όπου, στην πραγματικότητα, δεν υπήρχε η πολυτέλεια της επιλογής.

Με υπομονή και αισιοδοξία ξεπεράσαμε αυτόν τον σκόπελο. Αρκετό καιρό αργότερα, ετοιμαζόμαστε να δούμε πολλά ακόμη έργα μας να υλοποιούνται.

 

 

Σ.Μ.: Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός της παραθεριστικής κατοικίας καλείται να συμβιβάσει τις προδιαγραφές της «αυθεντικότητας» και της σύνδεσης με έναν συγκεκριμένο «τόπο» με την επιθυμία των κατοίκων για ανέσεις που αντιστοιχούν σε έναν διαφορετικό τρόπο ζωής. Πώς διατηρείτε αυτή την ισορροπία στα έργα σας;

Η.Κ.: Καταλαβαίνω τα εισαγωγικά στη λέξη «αυθεντικότητα» και υποθέτω ότι αναφέρεστε σε μια αρχιτεκτονική που αρέσκεται να αναπαράγει «παραδοσιακές» δομές, υλικά και κατασκευαστικές τεχνικές. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να προσεγγίσει την ιδέα του παλιού, του αγνού και του παραδοσιακού, η οποία αποτελεί βεβαίως ένα δοκιμασμένο τουριστικό προϊόν.

Το εγχείρημα, ωστόσο, είναι σαφώς δυσκολότερο από μια άκριτη αναπαραγωγή. Ανήκουμε στο σήμερα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται —τις ολοένα πιο σύνθετες ανάγκες, αλλά και τα διαρκώς εξελισσόμενα εργαλεία και μέσα— και δεν νοσταλγούμε το παρελθόν.

Ανήκουμε, όμως, και στον τόπο. Είτε μέσα από τη γεωμορφολογία είτε μέσα από την ιστορία του, αποτελεί το σημείο εκκίνησης της σκέψης μας, το αντικείμενο της ανάλυσης και τη δεξαμενή από όπου αντλούμε τις ιδέες μας. Ιδέες απλές και καθαρές, με λόγο και ουσία, ικανές να πλέξουν το νήμα που μας συνδέει μαζί του, με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του.

 

 

Σ.Μ.: Έχοντας επεξεργαστεί πολλά έργα μικρής κλίμακας, πώς διαχειριστήκατε τη μετάβαση σε μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες; Τι μπορεί να διατηρηθεί και τι χάνεται από τη δική σας αρχιτεκτονική προσέγγιση όταν αλλάζει η κλίμακα;

Η.Κ.: Η προσέγγισή μας στην αρχιτεκτονική ασφαλώς δεν επηρεάζεται από το μέγεθος του έργου. Ωστόσο, τα επιμέρους ζητούμενα μπορεί να διαφοροποιούνται.

Ένα θέμα που δεν αντιμετωπίζουμε σε μια κατοικία είναι η χωροθέτηση των εκτεταμένων υποστηρικτικών λειτουργιών. Αυτές πρέπει να οργανώνονται χωρίς να διαταράσσουν την αμεσότητα της σχέσης ανάμεσα στον χρήστη και το τοπίο που επιδιώκουμε. Πρόκειται για μια μηχανή σε διαρκή κίνηση, η οποία οφείλει να λειτουργεί αθόρυβα, παρέχοντας όλες τις απαραίτητες υπηρεσίες.

Ένα ακόμη ζητούμενο είναι η εύρεση τρόπων για την εισαγωγή της έννοιας της μικρής κλίμακας στη μεγαλύτερη. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την ελαχιστοποίηση του κτιριακού αποτυπώματος. Εναλλακτικά, ο σχεδιασμός μπορεί να αποτρέπει τη συνολική αντίληψη του όγκου του κτιρίου από τα επιμέρους τμήματά του.

Όταν διακόπτεται η συνεχής οπτική επαφή, η κλίμακα αυτομάτως μικραίνει. Έτσι, η αρχιτεκτονική γίνεται πιο προσιτή και ανθρώπινη.

 

Διαβάστε την πλήρη συνέντευξη στο Τεύχος ek: 247 | Μάιος 2020.

Η πρώτη φάση ανακαίνισης του κλειστού γηπέδου μπάσκετ στο ΟΑΚΑ συνδυάζει βασικές δομικές και τεχνικές αναβαθμίσεις με νέους χώρους φιλοξενίας, Τύπου και εξυπηρέτησης του κοινού.

 

 

Η ανακαίνιση του PAO BC Arena μετέτρεψε το κλειστό γήπεδο μπάσκετ του ΟΑΚΑ σε έδρα της ΚΑΕ Παναθηναϊκός. Η επέμβαση κάλυψε έκταση μεγαλύτερη από 50.000τ.μ. και συνδύασε τη συντήρηση του υφιστάμενου κτιρίου με λειτουργική, αισθητική και ενεργειακή αναβάθμιση.

Ο βασικός μετασχηματισμός υλοποιήθηκε μέσα σε 75 ημέρες. Αντίστοιχα, η συνολική διαδικασία μελέτης και κατασκευής της πρώτης φάσης ολοκληρώθηκε σε τέσσερις μήνες.

Το ιδιαίτερα περιορισμένο χρονοδιάγραμμα απαίτησε στενή συνεργασία ανάμεσα στους μελετητές, τη διοίκηση του έργου, τους τεχνικούς συμβούλους και τους αναδόχους.

Αντί να αντικαταστήσει την ταυτότητα του γηπέδου, η επέμβαση επιδιώκει να αναδείξει τον φέροντα οργανισμό και να προσαρμόσει τις υποδομές στις σύγχρονες απαιτήσεις.

Προτεραιότητα στις υποδομές

Η πρώτη ενότητα εργασιών αφορούσε βασικά τεχνικά ζητήματα, τα οποία παρέμεναν άλυτα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι επεμβάσεις περιλάμβαναν στεγανώσεις, έλεγχο και ενίσχυση της στατικής επάρκειας του χωροδικτυώματος, καθώς και αναβάθμιση των υδραυλικών και ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων.

Οι εργασίες ήταν απαραίτητες για την ασφαλή και ομαλή λειτουργία του κτιρίου. Παράλληλα, δημιούργησαν την τεχνική βάση για τα νέα προγράμματα κοινού, φιλοξενίας και αθλητισμού.

Ο εκσυγχρονισμός δεν αντιμετωπίστηκε, επομένως, μόνο ως αλλαγή της εικόνας. Οι αφανείς υποδομές και η δομική ασφάλεια αποτέλεσαν ισότιμα πεδία του σχεδιασμού.

 

Νέοι χώροι για το κοινό και τη λειτουργία του γηπέδου

Η δεύτερη ενότητα της επέμβασης επικεντρώθηκε στους κοινόχρηστους και λειτουργικούς χώρους. Επανασχεδιάστηκαν οι ζώνες κυκλοφορίας, οι χώροι υγιεινής και οι χώροι εστίασης. Παράλληλα, προστέθηκαν εμπορικές χρήσεις και χώροι παιδικών δραστηριοτήτων.

Νέες εγκαταστάσεις γραφείων και Τύπου υποστηρίζουν την καθημερινή λειτουργία του γηπέδου. Η είσοδος Τύπου, η είσοδος της Θύρας 10 και οι αντίστοιχοι χώροι υγιεινής σχεδιάστηκαν από τους Δέκαθλον σε συνεργασία με την Εύα Λαντζούνη.

Το πρόγραμμα φιλοξενίας περιλαμβάνει νέα είσοδο VIP και VIP Lounge από τον Μάρκο Βουζουνεράκη / RICHE. Σκούρες επιφάνειες, ξυλεία, μάρμαρο και ελεγχόμενος φωτισμός διαμορφώνουν μια περισσότερο συγκεντρωμένη ατμόσφαιρα.

Οι 16 σουίτες από τους K-Division εισάγουν μικρότερους ιδιωτικούς χώρους θέασης μέσα στη μεγάλη κλίμακα του γηπέδου. Η εσωτερική διαμόρφωση συνδυάζει καδραρισμένη θέα προς τον αγωνιστικό χώρο με καθιστικά και λειτουργίες φιλοξενίας.

Διαδραστικός αγωνιστικός χώρος

Ο αγωνιστικός χώρος αναβαθμίστηκε με την εγκατάσταση ενός διαδραστικού γυάλινου αθλητικού δαπέδου. Η ψηφιακή επιφάνειά του επιτρέπει την προσαρμογή των γραφικών, των διαγραμμίσεων και του οπτικού περιεχομένου ανάλογα με τον αγώνα ή την εκδήλωση.

Ο νέος οπτικοακουστικός εξοπλισμός επεκτείνει τον μετασχηματισμό πέρα από το δάπεδο. Οι οθόνες, ο ήχος και ο φωτισμός ενισχύουν την ατμόσφαιρα και επιτρέπουν τη φιλοξενία διαφορετικών αθλητικών και ψυχαγωγικών διοργανώσεων.

Παράλληλα, επαναπροσδιορίστηκε η οπτική ταυτότητα της κερκίδας. Τα πράσινα καθίσματα, οι μεγάλες ψηφιακές οθόνες και τα αναρτημένα λάβαρα συνδέουν τις νέες υποδομές με την ιστορία της ΚΑΕ Παναθηναϊκός.

 

Φωτισμός και εξωτερική ταυτότητα

Η ενεργειακή αναβάθμιση περιλάμβανε την αντικατάσταση του συνόλου του φωτισμού. Νέος λειτουργικός φωτισμός εφαρμόστηκε στους εσωτερικούς χώρους, ενώ επιλεγμένες ζώνες απέκτησαν φωτισμό ανάδειξης και ατμοσφαιρικό φωτισμό.

Ο λειτουργικός διαχωρισμός των επιπέδων έγινε σαφέστερος. Επιπλέον, νέοι χώροι υγιεινής υποστηρίζουν το ανανεωμένο πρόγραμμα κυκλοφορίας και εξυπηρέτησης των θεατών.

Οι εξωτερικές όψεις απέκτησαν νέα χρωματική παλέτα. Η επιλογή διατηρεί ευανάγνωστη τη μορφή του αρχικού γηπέδου, ενώ παράλληλα δηλώνει τη νέα χρήση και ταυτότητά του.

Επανασχεδιάστηκε επίσης ο κοινόχρηστος χώρος στα βορειοανατολικά του κτιρίου. Η αναβάθμιση του λειτουργικού και ατμοσφαιρικού φωτισμού επεκτείνει την επέμβαση πέρα από το κλειστό γήπεδο.

Ανάδειξη ενός δημόσιου αθλητικού κτιρίου

Η ανακαίνιση αντιμετωπίζει το μεγάλο αθλητικό κτίριο ως υφιστάμενη υποδομή που μπορεί να προσαρμοστεί, αντί να αντικατασταθεί. Τα νέα συστήματα και οι λειτουργίες εντάσσονται στον υπάρχοντα φέροντα οργανισμό, του οποίου η κλίμακα και ο χαρακτήρας παραμένουν ευανάγνωστα.

Κατά την αρχική δημοσίευση, είχε σχεδιαστεί μια δεύτερη φάση. Αυτή περιλάμβανε αναβαθμισμένα προπονητήρια, αποδυτήρια και φυσικοθεραπευτήριο.

Επιπλέον, προβλέπονταν νέοι χώροι γραφείων, υπαίθριο café, VIP restaurant, πέντε ακόμη σουίτες και μουσείο του Παναθηναϊκού. Οι προτάσεις αυτές πρέπει να διαβάζονται στο πλαίσιο της δημοσίευσης του Δεκεμβρίου 2024. Η μεταγενέστερη πορεία τους απαιτεί ξεχωριστή επιβεβαίωση.

Η ολοκληρωμένη πρώτη φάση αναδεικνύει τις δυνατότητες ανανέωσης του δημόσιου αθλητικού κτιριακού αποθέματος. Η σχεδιαστική προσέγγιση δεν επιδιώκει μια αυτόνομη και επιδεικτική εικόνα. Αντίθετα, βασίζεται στις αρχές και τη δομική παρουσία του υφιστάμενου κελύφους.

 

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στο Τεύχος ek: 293 | Δεκέμβριος 2024, μηνιαίο τεύχος των ek Architectural Publications.

Κλιμακωτή ανάπτυξη

Ακολουθώντας το πνεύμα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής του νησιού, η νέα κατοικία χτίζεται πάνω στην επίπεδη στέγη της προηγούμενης, διατηρώντας την αίσθηση μιας ανοιχτής βεράντας με θέα προς την παραλία και τον μικρό οικισμό κατά μήκος της.

Με οδηγό την παραδοσιακή αρχιτεκτονική στην Κάρπαθο

Το νησί της Καρπάθου είναι γνωστό για τους όμορφους παραδοσιακούς οικισμούς του με τα κλιμακωτά δώματα και τις αυλές. Η τοποθεσία του έργου, στο γραφικό χωριό Διαφάνι, έχει ακριβώς αυτόν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα. Πρόκειται για ένα οικόπεδο το οποίο βρίσκεται, εν μέρει, στην ταράτσα υπάρχοντος κτιρίου η οποία προσφέρει απέραντη θέα 180º προς το λιμάνι στα ανατολικά, το Αιγαίο στα βόρεια και τον οικισμό στα δυτικά.

Μετατροπή της ταράτσας σε ατομικό παρατηρητήριο

Ένας από τους πρωταρχικούς στόχους του σχεδιασμού ήταν να διατηρηθεί η αίσθηση της ταράτσας – παρότι έπρεπε να δημιουργηθεί ένα σπίτι πάνω σε αυτήν – παίρνοντας τη μορφή ιδιωτικού παρατηρητηρίου, μίας βεράντας με κύριο χαρακτηριστικό την όμορφη θέα.

Σχεδιασμός ενός υπερυψωμένου όγκου για τους ιδιωτικούς χώρους

Για την εξασφάλιση μεγαλύτερης ιδιωτικότητας και για προστασία από τους ισχυρούς ανέμους, η βεράντα αγκαλιάζεται περιμετρικά από ένα τοιχίο. Ένας κλειστός όγκος, με σχεδιαστικές αναφορές στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική του νησιού, αιωρείται πάνω της προσφέροντας σκιά. Ο όγκος αυτός φιλοξενεί τους ιδιωτικούς χώρους του σπιτιού, ενώ οι κοινόχρηστοι οργανώνονται σε ένα ενιαίο, ανοιχτό σύνολο στη βεράντα. Χάρη στο μεγάλο άνοιγμα των 13,80m, με μόνη στατική στήριξη το περιμετρικό τοιχίο, το σύνολο αποκτά έναν απροσδιόριστο χαρακτήρα, ανάμεσα σε εσωτερικό και εξωτερικό, επιτυγχάνοντας έτσι την κύρια αρχιτεκτονική πρόθεση.

Σχεδιασμός εσωτερικού χώρου με θέα προς τη θάλασσα

Το εσωτερικό της κατοικίας έχει σχεδιαστεί ώστε να τονώνει και να εμπλουτίζει την εμπειρία της θέας προς τη θάλασσα και της τοποθεσίας μέσα στον παραδοσιακό οικισμό. Τα χρώματα και τα υλικά αποκτούν την επεξεργασία ενός κολλάζ, με τους κοινόχρηστους χώρους να έχουν τα σταθερά έπιπλα της κουζίνας κατασκευασμένα από φυσικό ξύλο, τον τοίχο με το τζάκι επιχρισμένο με τσιμεντοκονία και την πλάτη του καθιστικού βαμμένη στο μπλε της θάλασσας. Τα λουτρά, τα δάπεδα και τα κουφώματα στις δύο στάθμες συνδυάζουν αποχρώσεις και υφές κόκκινου και πράσινου. Τα αποσπάσματα της υλικότητας του παραδοσιακού οικισμού καθώς και η διαφοροποίηση στα ύψη και στα σχήματα των εσωτερικών χώρων, μεγιστοποιούν την εμπειρία των, κατά τα άλλα, μικρών δωματίων και συμβάλλουν στο να ενταχθεί η κατοικία ακόμα περισσότερο στο γενικό οικοδομικό σύνολο.