Αστική αναβάθμιση

Στον άξονα που, από την αρχαιότητα έως σήμερα, συνδέει το λιμάνι του Πειραιά με το κέντρο της Αθήνας, την οδό Πειραιώς, κατασκευάστηκε ένα κτίριο από εμφανές σκυρόδεμα, συνολικής επιφάνειας περίπου 10.000 m², που στεγάζει μία εταιρεία μόδας και γραφειακές λειτουργίες.

 

Φιλοσοφία σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός του κτιρίου επιχειρεί να απαντήσει σε δύο κρίσιμα ζητήματα της σύγχρονης πόλης: τη μεγιστοποίηση του πρασίνου σε σχέση με τον δομημένο χώρο και τη βελτιστοποίηση της περιβαλλοντικής του απόδοσης. Η αρχιτεκτονική σύνθεση οργανώνεται μέσα από τη συνύπαρξη δύο διακριτών όγκων: ενός μονώροφου εμπορικού καταστήματος επιφάνειας 1.300 m² και ενός πενταώροφου κτιρίου γραφείων σε σχήμα γάμμα, το οποίο το περιβάλλει, συγκροτώντας ένα σαφές όριο προς τα γειτονικά κτίσματα και προς την οδό Πειραιώς.

Η οροφή του ισόγειου όγκου μετατρέπεται σε έντονα φυτεμένο δώμα, λειτουργώντας ως υπερυψωμένος αστικός κήπος, τόσο για τους εργαζομένους όσο και για την πόλη. Με αυτόν τον τρόπο, το έργο εισάγει μια νέα τοπογραφία, όπου το πράσινο επεκτείνεται κατακόρυφα, επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση του χρήστη με το περιβάλλον.

 

 

Χωρική οργάνωση

Οι εργαζόμενοι απολαμβάνουν άμεση οπτική και λειτουργική σύνδεση με τον κήπο, εξασφαλίζοντας ιδιωτικότητα και απομάκρυνση από τον θόρυβο της έντονης κυκλοφορίας. Παράλληλα, οι ράμπες που οδηγούν στο φυτεμένο δώμα, σε συνδυασμό με τη γεωμετρία του καμπύλου όγκου, συγκροτούν μια χωρική συνέχεια που συνδέει το ισόγειο με έναν ανώτερο δημόσιο επίπεδο, προσφέροντας πρόσβαση στους πολίτες.

Οι όψεις διαφοροποιούνται ανάλογα με τον προσανατολισμό, μέσω συστημάτων σκίασης όπως περσίδες και ανοξείδωτα πλέγματα, τα οποία ελέγχουν την ηλιακή ακτινοβολία, μειώνοντας τη θερμική επιβάρυνση των εσωτερικών χώρων χωρίς να περιορίζουν τη θέα προς το εξωτερικό. Η αρχιτεκτονική αντιμετωπίζει κάθε επιφάνεια ως ενεργό φίλτρο μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος.

 

 

Βιωσιμότητα & τεχνολογία

Το φυτεμένο δώμα συντηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους μέσω αυτόματου συστήματος άρδευσης, το οποίο αξιοποιεί δεξαμενές συλλογής και επαναχρησιμοποίησης βρόχινου νερού. Η αποθήκευση σημαντικών ποσοτήτων νερού επιτρέπει τη διατήρηση της βλάστησης ακόμη και κατά τους θερινούς μήνες.

Παράλληλα, η χρήση εναλλακτών αέρος–εδάφους επιτρέπει την εισαγωγή φυσικού αέρα μέσω υπόγειων αγωγών, συμβάλλοντας στη βελτίωση του μικροκλίματος του κτιρίου. Το σύστημα BMS (Building Management System) ελέγχει τον φωτισμό, τον αερισμό και τον κλιματισμό, καθώς και τα ανοίγματα και τις εσωτερικές σκιάσεις, διασφαλίζοντας βέλτιστες συνθήκες άνεσης και σημαντική εξοικονόμηση ενέργειας. Το έργο αναδεικνύει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση βιώσιμου σχεδιασμού, όπου η αρχιτεκτονική, η τεχνολογία και το τοπίο συνυπάρχουν σε ένα συνεκτικό σύστημα που επαναπροσδιορίζει τον σύγχρονο χώρο εργασίας.

 

Ενταγμένο στο πολεοδομικό σχέδιο Matosinhos Sul Álvaro Siza, το πρώην εργοστάσιο κονσερβοποιίας Brandão & Companhia καταλαμβάνει μια προνομιακή θέση κοντά στην ακτογραμμή, διατηρώντας μια ισχυρή σύνδεση με το βιομηχανικό παρελθόν και τη θαλάσσια ταυτότητα της περιοχής. Η επέμβαση επανερμηνεύει αυτήν την κληρονομιά μέσα από ένα πρόγραμμα μικτής χρήσης που ενοποιεί λειτουργίες υγείας, εμπορίου, γραφείων και κατοικίας σε ένα συνεκτικό αρχιτεκτονικό σύστημα, αποκαθιστώντας το αρχικό κέλυφος και την καμινάδα, ενώ ταυτόχρονα εισάγει ένα σύγχρονο αρχιτεκτονικό στρώμα. Η πρόταση αντιμετωπίζει τον κατακερματισμό της υφιστάμενης δομής, επανασυστήνοντας τη συνέχεια στον αστικό ιστό. Ενώ η αρχική ογκοπλασία κάλυπτε σχεδόν το σύνολο του οικοπέδου, η νέα παρέμβαση εισάγει διαπερατούς και φυτεμένους κενούς χώρους, επιτρέποντας στο φυσικό φως και την κίνηση να διαχέονται στο εσωτερικό του οικοδομικού τετραγώνου.

 

 

 

 

04. Κτίριο Γραφείων στην Αττική | Georges Batzios Architects

Τεύχος ek: 251 | Οκτώβριος 2020

Το υφιστάμενο κτίριο είναι ένα από τα σπάνια δείγματα του κινήματος της μπρουταλιστικής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα, ανεγέρθηκε το 1972 και αποτελεί ένα από πιο σημαντικά έργα του γραφείου Τομπάζη. Λειτούργησε ως flagship της εταιρίας που φιλοξενούσε, η οποία εξειδικεύεται στη βιομηχανική παραγωγή σκυροδέματος. Η αναγέννηση του υφιστάμενου ιστορικού κτιρίου αποτέλεσε μια ηθική πρόκληση, όσον αφορά το όριο της επέμβασης στην υφιστάμενη δομή. Αξίζει να σημειωθεί ότι, στα 50 χρόνια ζωής του, το κτίριο είχε επιχριστεί σε διάφορες αποχρώσεις-υλικότητες, με τελευταία την απόχρωση της ώχρας, χάνοντας έτσι την αρχική μπρουταλιστική του υφή. Συνεπώς, η πρώτη επέμβαση αφορούσε την επαναφορά της αρχικής (1972) σύστασης σκυροδέματος, σε όλα τα στοιχεία εμφανούς σκυροδέματος του κτιρίου.

 

05. Car Rental Hub | Veneris Architects

Τεύχος ek: 276 | Απρίλιος 2023

Το έργο αφορά στη δημιουργία ενός κόμβου ενοικίασης αυτοκινήτων, ο οποίος βρίσκεται πάνω στον κεντρικό οδικό άξονα που ενώνει τον αερολιμένα με την πόλη των Χανίων. Κεντρική ιδέα του σχεδιασμού αποτέλεσε η τοποθέτηση ενός δίπολου κυκλικών κτιρίων στη νοητή προέκταση του παρακείμενου αεροδιαδρόμου. Η γεωμετρία των κτιρίων βασίζεται σε απλά γεωμετρικά σχήματα που αποσκοπούν στη δημιουργία ενός λιτού και ευανάγνωστου συνόλου. Τα δύο κτίρια τοποθετούνται πάνω σε ενιαία πλατεία η οποία λειτουργεί ως μεταβατικό στοιχείο μεταξύ δομημένου και αδόμητου χώρου. Μεταξύ των δύο κτιριακών ενοτήτων τοποθετείται μεταλλικό στέγαστρο που λειτουργεί αφενός σαν συνδετικό συνθετικό στοιχείο, αλλά και σαν ζώνη μετάβασης των επισκεπτών από τον υπαίθριο χώρο στο εσωτερικό του συγκροτήματος.

 

 

 

Τα γραφεία της εταιρείας, που είναι παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα των τροφίμων, ανακατασκευάστηκαν συνολικά, περνώντας από μία παραδοσιακή εντύπωση σε έναν βιοφιλικό, καινοτόμο χώρο εργασίας. Αφήνοντας πίσω τη συμβατική διάταξη του κλειστού γραφείου, ο νέος χώρος υιοθετεί ποικίλα σενάρια. Με επίκεντρο την open plan λογική, δίνεται ευελιξία στον σχεδιασμό για να δημιουργηθούν χώροι που μπορούν να υποστηρίξουν διαφορετικές επιλογές συνεργασίας. Τα υλικά αναλαμβάνουν καθοριστικό ρόλο, δημιουργώντας ατμόσφαιρες που ενθαρρύνουν το στοιχείο της αφοσίωσης, έναν καταλυτικό παράγοντα για την ενίσχυση της δημιουργικότητας. Παράλληλα, η βιωσιμότητα ενσωματώνεται ως καίριο στοιχείο που συμβαδίζει με τη φιλοσοφία της εταιρείας καθ’ όλη τη διαδικασία του σχεδιασμού. Κατά την είσοδο, η περιοχή υποδοχής αναδεικνύει έναν φιλόξενο χαρακτήρα, με απαλές καμπυλωτές γραμμές σε ξύλο, που αγκαλιάζουν ομαλά το logo της Nestle.

 

Ένα υφιστάμενο κτίριο γραφείων ηλικίας 40 ετών απογυμνώνεται έως τον πρωτογενή φέροντα οργανισμό του και επαναερμηνεύεται συνολικά, ώστε να ανταποκριθεί στις σύγχρονες απαιτήσεις του εργασιακού περιβάλλοντος. Η αρχική λογική της μάζας ανακτάται και αποσαφηνίζεται, μετασχηματίζοντας ένα έως πρότινος αποσπασματικό και οπτικά ασύνδετο σύνολο σε μια συνεκτική αρχιτεκτονική σύνθεση. Το κτίριο επανασυντίθεται ως ένα σύνολο δώδεκα διακριτών όγκων, καθένας εκ των οποίων ορίζεται από τη δική του στρατηγική επένδυσης και χωρική ατμόσφαιρα, συγκροτώντας μια νέα αρχιτεκτονική ταυτότητα που εδράζεται στη διαφοροποίηση και τη σαφήνεια. Η επέμβαση βασίζεται σε μια διαδικασία αφαίρεσης και επαναπροσδιορισμού. Μέσα από την απομάκρυνση των μη αναγκαίων στρώσεων, αποκαλύπτεται και αναδιοργανώνεται ο αρχικός δομικός σκελετός, καθιστώντας εκ νέου αναγνώσιμη τη γεωμετρία του κτιρίου.

 

 

Το Διοικητικό Μέγαρο του ΟΤΕ στην Αθήνα είναι η υλοποιημένη αρχιτεκτονική μελέτη ενός πολυώροφου κτιρίου γραφείων, σχήματος “αστέρος εν κατόψει“, σύμφωνα με την πρόταση που πήρε το δεύτερο βραβείο ανάμεσα σε δώδεκα επιλεγμένους μελετητές. Το έργο αφορά στην ανακαίνιση και ανακατασκευή γραφειακών και κοινόχρηστων χώρων από τον 2ο έως και τον 13ο όροφο, η οποία αποφασίστηκε το 2019 στο πλαίσιο εκσυγχρονισμού και ενεργειακής αναβάθμισης του κτιριακού κελύφους. Η κατασκευή του αρχικού όγκου ξεκίνησε το 1974, με μερικές τροποποιήσεις επί αρχικών σχεδίων, ενώ τελικά το κτίριο τέθηκε σε λειτουργία τη δεκαετία του ’80, συγκεντρώνοντας όλες τις υπηρεσίες του “Οργανισμού Τηλεπικοινωνιών Ελλάδας“. Σε οικόπεδο εμβαδού 52 στρεμμάτων υλοποιήθηκε κτίριο συνολικής δόμησης 65.000m2.

 

 

Το 2019, η εταιρεία Dimnikcobau διοργάνωσε έναν διεθνή διαγωνισμό για τον σχεδιασμό του επιχειρηματικού κέντρου DCB, το οποίο θα ανεγερθεί στη βιομηχανική ζώνη Moste της Λιουμπλιάνας. Το έργο δεν περιορίζεται απλώς στη δημιουργία ενός χώρου γραφείων, αλλά φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως αστικός καταλύτης, προσδίδοντας αξία σε μια προαστιακή περιοχή που παραδοσιακά συνδέεται με επιχειρήσεις και logistics. Το νέο κτίριο διαθέτει έναν συμπαγή όγκο με ρομβοειδές ισόγειο και 10 ορόφους πάνω από το έδαφος, καθιστώντας το ψηλότερο από τα γειτονικά κτίρια και κυρίαρχο στο τοπίο της περιοχής. Η διαγώνια μετατόπιση του ισογείου δημιουργεί μια φυσική είσοδο προς το κεντρικό φουαγιέ, το οποίο περιλαμβάνει ένα εντυπωσιακό αίθριο με ρευστό σχήμα που εκτείνεται κατακόρυφα, καταλήγοντας σε έναν υπερυψωμένο φεγγίτη. Δύο μεγάλα παράθυρα, ύψους τριών επιπέδων, προσδίδουν γλυπτικό χαρακτήρα στον χώρο, πλημμυρίζοντάς τον με φυσικό φως από δύο πλευρές και προσφέροντας απρόσκοπτη θέα προς το αστικό τοπίο και το αλπικό ορίζοντα από τις βεράντες του.

To αρχιτεκτονικό γραφείο Kokkinou-Kourkoulas | Architects and Associates ιδρύθηκε από τη Μαρία Κοκκίνου και τον Ανδρέα Κούρκουλα το 1987. Με σπουδές στην Αθήνα και το Λονδίνο, οι ιδρυτές του έχουν ασχοληθεί επαγγελματικά με πλήθος δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων, σε όλες τις κλίμακες σχεδιασμού και το έργο τους δημοσιεύεται συστηματικά τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Πρόσφατα, στο δυναμικό του γραφείου έχει ενταχθεί το σχήμα των en-route architecture με την Κατερίνα Κούρκουλα και τον Hannes Livers Gutberlet, συνεχίζοντας την αναζήτηση των Kokkinou-Kourkoulas για νέες τυπολογίες, πρωτότυπες κατασκευαστικές επιλύσεις και καινοτόμα υλικά. Μιλήσαμε με τον Ανδρέα Κούρκουλα για τη μακρά διαδρομή του γραφείου αλλά και το μέλλον του, όπως διαμορφώνεται με οδηγό τη συσσωρευμένη εμπειρία τριών δεκαετιών.

 

Σ.Μ.: Ανήκετε σε μία γενιά που αναζήτησε με πολλαπλούς τρόπους τη σχέση της αρχιτεκτονικής με την πόλη. Σε ποιον βαθμό τα εφόδια που σας έδωσαν οι σπουδές σας στο Λονδίνο επέτρεψαν μια διαφορετική ανάγνωση της Αθήνας; Τι πιστεύετε για την εξέλιξή της στον χρόνο;

Aνδρέας Κούρκουλας: Ανήκω σε μία γενιά που έζησε τον εφιάλτη της εφαρμογής των ιδεών της σύγχρονης πολεοδομίας, των ιδεών που κυριάρχησαν στην ανάπτυξη των βιομηχανικών πόλεων κυρίως μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο. Οι εφαρμογές αυτές οδήγησαν σε τραγικά κοινωνικά φαινόμενα μοναξιάς, εγκατάλειψης, βανδαλισμού και τελικά σε μεγάλο βαθμό κατεδαφίστηκαν. Τη δεκαετία του ’80, τόσο διεθνώς αλλά και στο Λονδίνο ειδικά, η συνειδητοποίηση αυτής της τραγικής αποτυχίας οδήγησε στην ανάπτυξη αρχιτεκτονικών κινημάτων κόντρα στις απόψεις της μοντέρνας πολεοδομίας. Η Ελλάδα, λόγω του συστήματος της αντιπαροχής, απέφυγε αυτόν τον εφιάλτη. Η δομή του οικοδομικού τετραγώνου και του δρόμου εξασφάλισε μία κοινωνικότητα στην πόλη. Για τον λόγο αυτό, η συζήτηση γύρω από τα προβλήματα στον σχεδιασμό των πόλεων δεν μας άγγιξε. Το ζήτημα του χαρακτήρα των ελληνικών πόλεων και ιδιαίτερα της Αθήνας πρωτοεμφανίστηκε στις αρχές του ’90, στην εισαγωγή που έγραψε ο Kenneth Frampton στην ελληνική έκδοση της “Ιστορίας της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής” (εκδ. Θεμέλιο). Εκεί, ο συγγραφέας εκθειάζει τη δομή της πόλης και τον έντονο κοινωνικό της χαρακτήρα. Πιστεύω ότι η εμφάνιση του διαδικτύου, ενός νέου ισχυρού μηχανισμού άυλων σχέσεων, βάζει σε νέα βάση τον σχεδιασμό των πόλεων. Η δομή του οικοδομικού τετραγώνου και του δρόμου μοιάζει να διασφαλίζει μία κοινωνική ζωντάνια άκρως απαραίτητη στις νέες κοινωνίες, όπου η διαδικτυακή επικοινωνία μειώνει τη φυσική συνεύρεση.

 

 

Σ.M.: Παράλληλα με το αρχιτεκτονικό σας έργο, ασκήσατε σημαντικό διδακτικό έργο στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ. Ποια είναι τα σημαντικότερα προβλήματα που εντοπίζετε στην αρχιτεκτονική εκπαίδευση στην Ελλάδα και προς τα πού πιστεύετε ότι κατευθύνεται η αρχιτεκτονική εκπαίδευση διεθνώς;

A.Κ.: Στην Ελλάδα, για λόγους που δεν γνωρίζουμε, οι σπουδές αρχιτεκτονικής έχουν μεγάλη απήχηση. Η ύπαρξη έξι σχολών σε όλη την επικράτεια, αλλά και ο αριθμός των Ελλήνων που σπουδάζουν αρχιτεκτονική στο εξωτερικό είναι για εμάς κάτι το ανεξήγητο. Πρέπει να μας προβληματίσει, αλλά κυρίως να αξιοποιήσουμε όλο αυτό το δυναμικό που υπάρχει διεθνώς και το βρίσκουμε σε θέσεις σημαντικές, στα καλύτερα πανεπιστήμια και γραφεία του κόσμου. Να σπάσουμε την εσωστρέφεια και να πάρουμε δυναμικά μέρος στη διεθνή αρχιτεκτονική συζήτηση. Το έκαναν με μεγάλη επιτυχία η Ισπανία και η Πορτογαλία, με θεαματικά αποτελέσματα.

 

 

Σ.Μ.: Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει διαφορετικές διαδικασίες ανάθεσης μελετών για δημόσιους χώρους και κτίρια. Σε ποιες περιπτώσεις θεωρείτε ότι οι ανοιχτοί αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί είναι η βέλτιστη διαδικασία; Έχει σημασία τα συλλογικά όργανα των αρχιτεκτόνων να λειτουργούν ως θεσμικοί σύμβουλοι του κράτους;

A.Κ. Το θέμα των ανοιχτών αρχιτεκτονικών διαγωνισμών για δημόσιους χώρους και κτίρια πρέπει να μας προβληματίσει. Από τη μία μεριά είναι ο ακρογωνιαίος λίθος μίας δημοκρατικής, συμμετοχικής διαδικασίας, που δίνει δυνατότητες έκφρασης σε όλους και κυρίως στους νέους. Από την άλλη, πρέπει να προβληματιστούμε και να αξιολογήσουμε τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας που υιοθετήθηκε από τη μεταπολίτευση και μετά. Κάτι δεν πήγε καλά, κάτι υπονόμευσε αυτή τη διαδικασία και τα αποτελέσματά της δεν τη δικαιώνουν. Πρέπει να ξαναδούμε τη διαδικασία και να την αναβαθμίσουμε. Είναι πολύ σημαντικό για την ελληνική αρχιτεκτονική και ιδιαίτερα για τους νέους.

 

Διαβάστε την πλήρη συνέντευξη στο τεύχος ek 293 | Δεκέμβριος 2024.

Χρωματικά δίπολα

Το έργο αφορά στη δημιουργία ενός κέντρου εκπαίδευσης της L’Oreal, με μαθήματα και σεμινάρια, μέσα σε υφιστάμενο κτίριο της εταιρείας. Με δεδομένο ότι η ύπαρξη ενός χώρου εκπαίδευσης ανάμεσα σε γραφειακούς χώρους χαρίζει εξωστρέφεια σε ολόκληρο το κτίριο, ο χώρος αυτός μετατράπηκε σε εργαλείο για το “άνοιγμα“ της επωνυμίας και των προϊόντων της στην επαγγελματική κοινότητα.

 

Χωρική οργάνωση

Βασική αρχή για την οργάνωση της κάτοψης αποτέλεσε η δυνατότητα για παράλληλες δράσεις. Επιχειρήθηκε οι αίθουσες να μπορούν να λειτουργήσουν είτε αυτόνομα, είτε σε συνδυασμό, φιλοξενώντας πολλαπλές λειτουργίες. Για τον λόγο αυτό, η οργάνωση των χρήσεων σχεδιάστηκε με πιο ρευστά όρια, διατηρώντας τη διαμπερότητα στις αίθουσες και εμπλουτίζοντάς τες με μεταβλητά διαχωριστικά στοιχεία. Οι χώροι σχεδιάστηκαν σε άμεση συνάρτηση με τη λειτουργία που επιτελείται εντός τους, με τις σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στους ανθρώπους που μεταφέρουν τη γνώση, τους άμεσους δέκτες, αλλά και αυτούς που μπορούν να παρακολουθούν απομακρυσμένα.

 

Εξωτερικό κέλυφος

Ο ίδιος ο χώρος, η κτιριακή δομή, τοποθετείται σε δεύτερο πλάνο, είναι το δοχείο που επιτρέπει να συμβούν μέσα του όλα αυτά. Είναι ένας φωτεινός τόπος στον οποίο μπορεί να αναπτυχθεί και να μεταφερθεί η γνώση. Το κέντρο εκπαίδευσης περιλαμβάνει αίθουσες διδασκαλίας και σεμιναρίων με υποδομές τόσο για θεωρητική όσο και για πρακτική κατάρτιση, καθώς και αίθουσα συσκέψεων που διαχωρίζεται από τον χώρο υποδοχής με γυάλινες επιφάνειες, διατηρώντας την οπτική συνέχεια. Μια αίθουσα παρουσιάσεων έχει διαμορφωθεί σε openplan διάταξη στο βάθος μιας μακρόστενης ζώνης και διαχωρίζεται με έναν μεταβαλλόμενο συμπαγές τοίχο από το υπόλοιπο κέντρο. Τέλος, ένα εσωτερικό αίθριο με το οποίο επικοινωνούν οι αίθουσες μέσω ανοιγμάτων προσφέρει φυσικό φως στο εσωτερικό, καθώς εισάγει διακριτικά το στοιχείο του πρασίνου.

 

Εταιρική ταυτότητα

Η χρωματική παλέτα από άσπρο και μαύρο πλαισιώθηκε από minimal αισθητική. Οι λευκές φωτεινές επιφάνειες των τοίχων και των δαπέδων σε συνδυασμό με τη μαύρη απόχρωση των επίπλων και των κουφωμάτων δημιουργούν μια ιδιαίτερη, αντιφατική σχέση που προσδίδει ένταση στη σύνθεση. Στον χώρο της εισόδου ένα εντυπωσιακό μαύρο πάσο σε μοντέρνες γραμμές ενισχύει την αντιπαράθεση φωτεινών και σκοτεινών επιφανειών.

Η συνθετική διαδικασία είχε να ανταγωνιστεί αλλά και να “υποδείξει“ στους επαγγελματικούς χώρους τις ποιότητες που πρέπει να πληρούν. Η λειτουργικότητα, οι σωστές σχέσεις και διαστάσεις, τα υλικά, αλλά και η συνολικότερη αισθητική, αποτέλεσαν την ταυτότητα της εταιρείας.

Θεατρικός χαρακτήρας

Η διαμόρφωση ενός bar-εστιατορίου στο Κολωνάκι, έδωσε την ευκαιρία να δημιουργηθεί ένας χώρος που μετεωρίζεται ανάμεσα στις μνήμες, στο παρελθόν αυτής της γειτονιάς, αλλά και στο μέλλον που οι κάτοικοι οραματίζονται γι’ αυτήν.

 

Φιλοσοφία σχεδιασμού

Ο έντονα θεατρικός χαρακτήρας του χώρου, ψηλοτάβανου και διαμπερούς, αλλά και το πρόγραμμα bar και εστιατόριο, οδήγησαν σε μία στρατηγικής σημασίας κίνηση. Τη διαμόρφωση μιας στοάς που διασχίζει, αλλά και διχοτομεί το χώρο. Η επιμήκης αυτή στοά ενοποιεί τον μπροστινό χώρο του πεζοδρομίου με τον πίσω χώρο του ακαλύπτου και του πίσω κήπου, ενώ στην άλλη διεύθυνση μεσολαβεί, σαν μια κατά μήκος σκηνή, ανάμεσα στο χώρο του bar και το χώρο του εστιατορίου. Η οργάνωση του εστιατορίου σε υπερυψωμένα επίπεδα εντείνει αυτήν τη θεατρικότητα, ενισχύοντας το παιχνίδι των βλεμμάτων εκατέρωθεν. Η επιμήκης μπάρα εκτείνεται καθ’ όλο το μήκος της στοάς, συνδέοντας και το μπροστινό (πεζοδρόμιο) με το πίσω (κήπος – τζαμωτό).

 

Παλέτα υλικών

Το υπάρχον κέλυφος από μπετόν θραπινάρεται και επικαλύπτεται με ξύλα που διαμορφώνουν ένα κουτί μέσα στο υπάρχον κουτί. Η παλέτα των υλικών συμπληρώνεται με μαύρη λαμαρίνα (σκάλες, προθήκη bar), ενώ στο δάπεδο και τον καθρέφτη του bar χρησιμοποιείται μάρμαρο Τήνου με έντονα νερά. Οι πλάκες μαρμάρων κόπηκαν από έναν ενιαίο όγκο και η τοποθέτησή τους έγινε με τρόπο που εξασφαλίζει τη μέγιστη δυνατή συνέχεια και ροϊκότητα.

 

Ατμόσφαιρα χώρου

Η ατμόσφαιρα του χώρου είναι αποτέλεσμα collage, από τη μια του ύφους των παλιών καταστημάτων του Κολωνακίου και από την άλλη της προβολής ενός τέτοιου χώρου στο μέλλον. Η μίξη κλασικών υλικών (μάρμαρο και ξύλο), που χαρακτήριζε τα μαγαζιά της περιοχής, με νέα υλικά και τεχνικές (θραπιναρισμένο μπετόν, μαύρη λαμαρίνα, ψηφίδα μαύρη), διαμορφώνει ατμόσφαιρα χαλάρωσης, δίνοντας ένα χαρακτήρα που ανακαλεί μνήμες, ενώ ταυτόχρονα επενδύει στο μέλλον.

Η Μαρία Κοκκίνου και ο Ανδρέας Κούρκουλας ίδρυσαν μαζί το αρχιτεκτονικό τους γραφείο το 1987. Με σπουδές στην Αθήνα και το Λονδίνο, έχουν ασχοληθεί επαγγελματικά με πλήθος δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων, σε όλες τις κλίμακες σχεδιασμού και το έργο τους δημοσιεύεται συστηματικά τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Εδώ και τρεις δεκαετίες, μαζί με τους συνεργάτες του γραφείου τους, επιμένουν στην αναζήτηση νέων τυπολογιών, καινοτόμων κατασκευαστικών επιλύσεων και πρωτότυπων υλικών, διαμορφώνοντας μία αρχιτεκτονική που ξεχωρίζει.

 

Σ.Μ: Έχετε παρακολουθήσει επαγγελματικά, τη ραγδαία αλλαγή της ελληνικής κοινωνίας από την αρχή μέχρι το τέλος της Μεταπολίτευσης, από τη δεκαετία του ’80 μέχρι και τη δεκαετία της χρεωκοπίας του 2010, παράγοντας αρχιτεκτονικό έργο. Ποιες αλλαγές διαπιστώσατε στο πως γίνεται αντιληπτή η αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, στο πώς σχεδιάζεται και χτίζεται, και πώς αυτές οι αλλαγές επηρέασαν τον σχεδιασμό σας;

ΚΚ: Η πτώση της δικτατορίας σήμανε το τέλος της εσωστρέφειας και άνοιξε μια νέα δημιουργική φάση για την ελληνική αρχιτεκτονική. Έλληνες αρχιτέκτονες, σταδιακά και μετ’ εμποδίων, πήραν μέρος στους διεθνείς προβληματισμούς και παρήγαγαν έργο, τόσο στο επίπεδο των κτιρίων, όσο και στην προβληματική για την πόλη. Η οικονομική κρίση ήταν καταστροφική. Έβαλε τέλος σε αυτή την πορεία, στέλνοντας το πιο δυναμικό κομμάτι των νέων αρχιτεκτόνων στο εξωτερικό. Η οικοδομική δραστηριότητα συρρικνώθηκε κατά 90%. Πρόσφατα εμφανίζεται μια μικρή ανάκαμψη, κυρίως στον τουρισμό και, δειλά-δειλά, σε επανάχρηση υπαρχόντων κτιρίων. Το μέλλον της ελληνικής αρχιτεκτονικής θα κριθεί από τη δυνατότητα της χώρας να επαναπατρίσει αυτή τη γενιά και να την εντάξει στην πορεία ανάκαμψης.

 

Σ.Μ: Ο Rem Koolhaas είχε δηλώσει σε ανύποπτο χρόνο και αφού είχε εδραιωθεί ως αρχιτέκτονας, ότι οι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί είναι άχρηστοι. Ποια είναι η δική σας εμπειρία από τους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς και ποια η θέση σας στην παραπάνω δήλωση;

ΚΚ: Οι διαγωνισμοί είναι πολύτιμοι, κυρίως γιατί δίνουν τη δυνατότητα σε νέους ανθρώπους να ορθώσουν το ανάστημά τους και να βγουν από την αφάνεια. Η ομάδα της ΟΜΑ, που είχαμε τη μεγάλη ευκαιρία να εργαστούμε τη δεκαετία του ’80, στο Λονδίνο, αποτελεί λαμπρό παράδειγμα αυτής της δυνατότητας που δίνουν οι διαγωνισμοί. Αλλά, όπως κάθε διαγωνιστική διαδικασία, κρίνεται κυρίως από την ποιότητα των κριτικών επίτροπων και τη δυνατότητά τους να αξιολογούν πολύπλευρα. Για το θέμα αυτό πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά, εκτιμώντας τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας στη χώρα μας. Στο ελληνικό ποδόσφαιρο φτάσαμε στη λύση των ξένων διαιτητών.

 

Σ.Μ: Η οικοδομική παραγωγή δεν προκύπτει μόνο από αρχιτέκτονες. Σε ποιους θεωρείτε ότι απευθύνεται η αρχιτεκτονική, και με ποια παραδείγματα από τη δική σας εμπειρία θα μπορούσατε να το εξειδικεύσετε;

ΚΚ: Η αρχιτεκτονική απευθύνεται σε όλους. Σε κάθε φάση του πολιτισμού, αυτό το ”όλοι” παίρνει συγκεκριμένη μορφή. Στη χώρα μας, πέρασε από χιλιάδες κύματα, όπου οι πολιτικοί μηχανικοί και γενικά, οι τεχνικοί, είχαν τη μερίδα του λέοντος. Σταδιακά, από τη μεταπολίτευση και μετά, το κύρος του επαγγέλματος άρχισε να ανεβαίνει. Αλλά πρέπει να συνειδητοποιήσουμε και τις ευθύνες μας και τα τραγικά λάθη μας, κυρίως στα θέματα της πόλης στον 20ο αιώνα. Αυτά, σε μεγάλο βαθμό καταρράκωσαν το κύρος της αρχιτεκτονικής.

 

Διαβάστε την πλήρη συνέντευξη στο τεύχος ek 241 | Οκτώβριος 2019

Συμπαγείς όγκοι

Η κατοικία, 150m2, βρίσκεται στη νοτιοανατολική πλευρά του νησιού, σε μία ερημική χαράδρα. Στο συγκεκριμένο έργο επιλέχθηκε η χρήση του μπετόν, υλικότητα που επηρεάστηκε από τις καθηκιές, γήινες διάσπαρτες αγροτικές κατασκευές που μοιάζουν σαν εξάρσεις στις ξερολιθιές, κατασκευασμένες από τοπική πέτρα.

 

Αρχιτεκτονική μορφολογία

Είναι μία μονολιθική, πρωτογενής μορφή στέγασης, που εντάσσεται πλήρως στο τοπίο λόγω της υλικότητάς της, της ιδιότητας που έχει να απορροφά το φως, αφού δεν προβάλλει στην τοπογραφία, και της κλίμακάς της. Το μπετόν προσομοιάζει με χυτή πέτρα ως προς την ουδετερότητα, τη μονολιθικότητά του και τη χρωματική του συνάφεια. Η χρήση καλουπιού με ταβλάκι, έχει άμεση αναφορά στα πετρόκτιστα, δίνοντάς του την κλίμακα του αρθρωτού υλικού.

 

Οργάνωση κάτοψης

Η κατοικία διασπάται σε τρεις ανεξάρτητους κύβους που είναι τα τρία υπνοδωμάτια και μία σκιά, ένα στέγαστρο που αποτελεί το καθιστικό. Η κίνηση και οι προσβάσεις σε όλους τους χώρους γίνονται εξωτερικά. Όλη η οργάνωση του σπιτιού έχει διαμορφωθεί γύρω από τρεις διαφορετικές ποιότητες θέας. Το καθιστικό έχει πανοραμική θέα και κατ’ επέκταση θεατρική αντίληψη του χώρου, καθώς σε οποιοδήποτε σημείο κι αν βρίσκεται κανείς, έχει απόλυτη εποπτεία του περιβάλλοντος. Η κίνηση προς τα υπνοδωμάτια οργανώνει κατακόρυφα πλάνα και καδράρει τη θέα σε καρέ, γεγονός που διαμορφώνει μία κινηματογραφική αντίληψη του χώρου. Μέσα από τα υπνοδωμάτια, τα δύο παράλληλα τοιχία που διαμορφώνουν τα όριά τους, καδράρουν ένα σταθερό τοπίο, σαν ένα πίνακα ζωγραφικής.

 

Υλικότητα & Κυκλοφορία

Αυτές οι τρεις διαφορετικές ποιότητες θέας πλαισιώνονται από μπετόν. Το γκρι χρώμα του εμφανούς σκυροδέματος χάνεται, η ουδετερότητα του πλαισίου δημιουργεί την ψευδαίσθηση απουσίας του και δίνει την αίσθηση ότι χάνεται το όριο που πλαισιώνει τη θέα. Συνοψίζοντας, οι διαφορετικές συνθήκες κίνησης και βλέμματος ορίζονται μέσα από τη χρήση της γκρι ζύμης, κάνοντας τα όρια να εξαφανίζονται. Οι κάτοικοι, ο χώρος και τα αντικείμενα που βρίσκονται μέσα του έχουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο σε μία σχέση φόντου αντικειμένου, όπου το φόντο είναι η μπετονένια κατασκευή του σπιτιού.

Ευέλικτες διαβαθμίσεις

Το έργο αφορά στην ανακαίνιση γραφείων στη Λεωφόρο Συγγρού, με στόχο τη μεταμόρφωσή τους σε ένα ζωντανό, ελκυστικό και ευέλικτο περιβάλλον εργασίας. Ο σχεδιασμός επιχειρεί να συνδιαλλαγεί και να συμπληρώσει την ανοιχτή αίσθηση του αρχικά τυπικού επαναλαμβανόμενου χώρου εργασίας, εισάγοντας ποικιλία διαχωριστικών, γραφειακών υποδομών, χρωμάτων και υλικών.

 

Σχεδιαστική πρόκληση

Για δεκαετίες, η ανοιχτή διάταξη υπήρξε η βασική αρχή για την οργάνωση των γραφειακών χώρων, με τη διαφάνεια και τη διαμπερότητα να θεωρούνταν χαρακτηριστικά που συνέβαλαν σε ένα ευχάριστο εργασιακό περιβάλλον. Η πρώτη αμφισβήτηση αυτής της λογικής οργάνωσης εμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και τη δεκαετία του ‘00, όταν τα μονότονα γραφεία άρχισαν να συμβαδίζουν ολοένα και λιγότερο με τις νέες απαιτήσεις για πιο «ζωντανά» περιβάλλοντα. Σε συνδυασμό με την αυξανόμενη ψηφιοποίηση των διαδικασιών και την αποξένωση των εργαζομένων, η αναπτυσσόμενη βιομηχανία της τεχνολογίας υποκίνησε αυτή την αλλαγή στην εργασιακή κουλτούρα, χρησιμοποιώντας μεθόδους προγραμματικής απόσπασης της προσοχής και χωρικής αποδιοργάνωσης.

 

Φιλοσοφία σχεδιασμού

Οι πολύχρωμοι χώροι εργασίας με τραπέζια πινγκ πονγκ και άτυπα καθίσματα σύντομα έγιναν σύμβολα ενός θεωρητικά πιο εμπνευσμένου εργασιακού περιβάλλοντος και σχετίστηκαν με έναν νέο τρόπο εργασίας που επί της ουσίας δεν έκανε καμία διάκριση μεταξύ εργασίας και διαμονής στο γραφείο. Με την πανδημία λόγω covid, η πλειοψηφία των εργαζομένων φάνηκε να προτιμά το σπίτι, γεγονός που οδήγησε τις εταιρείες να επανεξετάσουν το περιβάλλον εργασίας τους για να προσελκύσουν τους υπαλλήλους, τουλάχιστον εν μέρει, σε συλλογικά πιο παραγωγικούς χώρους γραφείων. Ζητούμενο πλέον είναι τα νέα περιβάλλοντα εργασίας να σχεδιάζονται πιο ελκυστικά, ευέλικτα και προσαρμόσιμα σε διαφορετικά σενάρια εργασίας.

 

Υλική προσέγγιση

Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόταση για την ανακαίνιση δημιουργεί διαβαθμίσεις ανεπίσημων και επίσημων χώρων εργασίας με διαφορετικά χρώματα στους τοίχους και ποικίλες διατάξεις υποδομών, εισάγοντας γυάλινα χωρίσματα και πιο ευέλικτα ημιδιάφανα διαχωριστικά. Φυτά εσωτερικού χώρου και διαφορετικοί τύποι επίπλων προστίθενται γενναιόδωρα σε όλες τις γωνιές για να εξουδετερώσουν κάθε αίσθηση μονοτονίας. Τα επιμέρους ατομικά γραφεία διακόπτονται απαλά από πιο συλλογικές ζώνες για φαγητό, παιχνίδι ή συνάντηση. Αυτές οι άτυπες ζώνες χωρίζονται με ηλεκτροκίνητες κουρτίνες που δημιουργούν ημιδιάφανα όρια.

Όπως συμβαίνει στη μόδα, το εσωτερικό γίνεται μια προσωρινή σύνθεση χρωμάτων, υλικών και διατάξεων που προορίζεται να αντικατασταθεί μόλις οι ιδεολογικές και χωρικές συνθήκες το απαιτήσουν. Και η ανοιχτή κάτοψη εξασφαλίζει το ιδανικό πεδίο στο οποίο μπορούν να προβληθούν οι μελλοντικές επιθυμίες και οι εκάστοτε ανάγκες του εργασιακού χώρου.