Η Casa Gruta είναι μια κατοικία 254τ.μ. στη συνοικία Sisal του Βαγιαδολίδ, στο Μεξικό. Σχεδιάστηκε από τους Salvador Román και Adela Mortera ως ένα κατοικήσιμο γλυπτό. Η χωρική της γλώσσα αντλεί αναφορές από τα σπήλαια, τις φυσικές κοιλότητες και τα cenotes της χερσονήσου του Γιουκατάν.

Η αρχιτεκτονική δεν αναπαράγει αυτούς τους γεωλογικούς σχηματισμούς με κυριολεκτικό τρόπο. Αντίθετα, μεταφέρει την ατμόσφαιρά τους σε μια ακολουθία από περάσματα, αίθουσες και ανοίγματα. Οι χώροι άλλοτε στενεύουν και άλλοτε διευρύνονται. Έτσι, η αντίληψη της κλίμακας μεταβάλλεται κατά την κίνηση μέσα στην κατοικία.

 

 

Είσοδος στη σπηλιά

Ένα υφιστάμενο δέντρο álamo σηματοδοτεί την είσοδο. Στην τοπική παράδοση, το συγκεκριμένο είδος έχει συνδεθεί με την παρουσία υπόγειων σχηματισμών. Η διατήρησή του αποτελεί, επομένως, φυσικό και συμβολικό σημείο εκκίνησης του έργου.

Από το δέντρο, οι επισκέπτες περνούν σε έναν υπαίθριο προθάλαμο πριν εισέλθουν στην κατοικία. Σύμφωνα με τη σχεδιαστική αφήγηση, η διαδρομή παραπέμπει στην τελετουργική προσέγγιση των cenotes από τους αρχαίους Μάγια. Η είσοδος δεν αντιμετωπίζεται ως μια συμβατική θύρα, αλλά ως σταδιακή μετάβαση.

Στη συνέχεια, πιο σκοτεινά και περίκλειστα περάσματα οδηγούν προς φωτεινότερους χώρους και αυλές. Οι μεταβολές στις αναλογίες δημιουργούν έναν ρυθμό συμπίεσης και εκτόνωσης. Παράλληλα, τα ελεγχόμενα ανοίγματα εισάγουν το φως με διαφορετική ένταση.

Ακολουθία από αίθουσες και ανοίγματα

Η εσωτερική οργάνωση αντλεί έμπνευση από τις υπόγειες κοιλότητες. Εκεί, στενές σήραγγες συνδέουν μεγαλύτερες αίθουσες και απρόσμενα ανοίγματα. Η Casa Gruta μεταφέρει την ίδια αρχή στην καθημερινή κατοίκηση.

Κάθε χώρος έχει διαφορετικό χαρακτήρα, αλλά παραμένει μέρος μιας συνεχούς πορείας. Η κατοικία δεν αποκαλύπτεται από ένα μοναδικό σημείο. Οι τοίχοι, τα κατώφλια και οι μεταβολές του φωτός προσφέρουν αποσπασματικές εικόνες των επόμενων χώρων.

Οι υπαίθριες αυλές διακόπτουν την περίκλειστη σύνθεση. Εισάγουν φύτευση, αέρα και φυσικό φως στο εσωτερικό της. Επιπλέον, λειτουργούν ως προεκτάσεις των δωματίων, χωρίς να αναιρούν την προστατευμένη ατμόσφαιρα της κατοικίας.

 

 

Ύλη, φως και χρόνος

Η περιορισμένη υλική παλέτα προέρχεται από τα χρώματα και τις υφές του τοπίου του Γιουκατάν. Οι γήινες επιφάνειες δημιουργούν την εντύπωση ότι η κατοικία έχει λαξευτεί σε μια ενιαία μάζα. Έτσι, οι διαφορετικοί χώροι διατηρούν κοινή υλική ταυτότητα.

Το φως λειτουργεί ως ενεργό συστατικό της σύνθεσης. Κατά τη διάρκεια της ημέρας κινείται πάνω στους τοίχους, αποκαλύπτει τις υφές τους και αλλάζει την αντιληπτή διάσταση των χώρων. Αντίστοιχα, οι σκιές τονίζουν τις γωνίες, τα περάσματα και τις καμπύλες μεταβάσεις.

Ο σχεδιασμός λαμβάνει επίσης υπόψη τη φυσική γήρανση των επιφανειών. Δεν επιδιώκει ένα αμετάβλητο και απολύτως καθαρό τελείωμα. Αντίθετα, επιτρέπει στον καιρό, τη βλάστηση και την καθημερινή χρήση να αφήσουν σταδιακά τα ίχνη τους.

Η Casa Gruta αξιοποιεί τελικά την εικόνα της σπηλιάς για να επανεξετάσει την ανοιχτή τυπολογία της τροπικής κατοικίας. Οι προστατευμένοι εσωτερικοί χώροι, οι ελεγχόμενες αυλές και οι μεταβαλλόμενες αναλογίες διαμορφώνουν ένα καταφύγιο που παραμένει συνδεδεμένο με το κλίμα και τη βλάστηση του Βαγιαδολίδ.

Κεντρική νησίδα

Το έργο βρίσκεται στο κέντρο του Όκλαντ και αντικατοπτρίζει τη δεύτερη γενιά του εμβληματικού brand Mr. Espresso, αποτελώντας παράδειγμα για το πώς ένα ποικιλόμορφο πολιτιστικό τοπίο μπορεί να ενισχύσει σε μεγάλο βαθμό την πολιτιστική ταυτότητα μιας κοινότητας.

 

Λειτουργικός σχεδιασμός

Το έργο εμπνέεται από την ιταλική κουλτούρα, χρησιμοποιώντας τη minimal αισθητική και ποικίλες αντιθέσεις για να δημιουργήσει μια εμπειρία παραδοσιακού ιταλικού καφέ. Το espresso bar αποτελεί το κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού και φιλοξενεί τον μεγάλο αριθμό ατόμων που εισέρχονται στον χώρο: διαμορφώνεται ως μια κεντρική νησίδα, με μια ειδικά προσαρμοσμένη, κομψή βιτρίνα με είδη ζαχαροπλαστικής, που θυμίζει κοσμηματοπωλείο.

 

Παλέτα υλικών

Τα υλικά είναι εμπνευσμένα από την ιταλική παράδοση, η οποία είναι άριστη στο να δημιουργεί χώρους με μεγάλη πολυπλοκότητα χρησιμοποιώντας minimal στοιχεία και, ως αποτέλεσμα, επιλέγονται υλικά όπως το φυσικό ξύλο, η πέτρα και το μάρμαρο. Ταυτόχρονα, ο όρος “chiaroscuro” -η έννοια της αντίθεσης στα ιταλικά- παρέχει περαιτέρω έμπνευση. Πιο συγκεκριμένα, επεξεργασμένος χαλκός έρχεται σε αντίθεση με την οργανική μορφή του ξύλου και της πέτρας και λειτουργεί ως αντανακλαστικό φόντο στον χώρο.

 

Αρχιτεκτονικό γλυπτό

Πάνω από το bar, μια ελαφριά, ξύλινη γλυπτική μορφή τονίζει την καθετότητα του χώρου και οριοθετεί την επιβλητική, ξύλινη νησίδα. Το γλυπτό αποτελεί μια σχεδιαστική χειρονομία, λειτουργώντας τόσο ως αντικείμενο -μια νύξη στους θόλους και τις στοές της Αναγέννησης και της Μπαρόκ περιόδου- όσο και ως νοητό όριο κατασκευασμένο από εναλλασσόμενες συμπαγείς επιφάνειες.

Το γλυπτό αποτελείται από 272 σανίδες που σχηματίζονται από 528 κομμάτια, όλα κατασκευασμένα από κόντρα πλακέ σημύδας. Μια σειρά από πρωτότυπες κατασκευές εξερευνούν τη διαδικασία βαφής του γλυπτού, η οποία τελικά παργματοποιείται με αιθιοπικό καφέ Shantawene.