Αστικό πλαίσιο

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, το “Paspoel”, μια γειτονιά στο Tongeren του Βελγίου, θεωρούνταν ένα κακοσχεδιασμένο και ανεπαρκώς συντηρημένο σύνολο κοινωνικής κατοικίας, χωρίς σαφή ταυτότητα. Οι κάτοικοι ένιωθαν απομονωμένοι μέσα στα διαμερίσματά τους, καθώς ήταν περιβαλλόμενοι από ένα παραμελημένο πάρκο -όμοιο με υπαίθριο χώρο. Το συγκρότημα περιλάμβανε 192 κατοικίες κατανεμημένες σε τρεις μονολιθικούς όγκους, οι οποίοι πλησίαζαν το τέλος του κύκλου ζωής τους. Μπροστά στο δίλημμα κατεδάφισης ή ανακαίνισης, το Φλαμανδικό Υπουργείο Στέγασης επέλεξε την κατεδάφιση, με σκοπό την ουσιαστική βελτίωση της κοινωνικής ισότητας και των συνθηκών διαβίωσης.

 

Προκλήσεις του οικοπέδου

Λόγω της αρχαιολογικής σημασίας του οικοπέδου, η νέα ανάπτυξη περιορίστηκε στα ίχνη των υφιστάμενων κτιρίων και στον παρακείμενο υπόγειο χώρο στάθμευσης. Παρά τους περιορισμούς αυτούς, η πρόταση διατύπωσε έναν πρωτοποριακό επανασχεδιασμό: ένα σύνολο από “αστικές βίλες”, αναβαθμίδες και έναν αναβαθμισμένο δημόσιο χώρο, που λειτουργεί ως νέο συλλογικό πλαίσιο για την κοινότητα.

Ο σχεδιασμός ενσωματώνει τις φυσικές κινήσεις των κατοίκων μέσα στον χώρο – από τα βορειοανατολικά προς τα νοτιοδυτικά – σε μια “πλεγματική” χωρική οργάνωση. Έτσι διαμορφώνεται μια αλληλουχία διασυνδεδεμένων “υπαίθριων δωματίων” που πλαισιώνουν τις καθημερινές διαδρομές και ενθαρρύνουν τις αυθόρμητες συναντήσεις μεταξύ γειτόνων. Οι υπαίθριοι αυτοί χώροι προάγουν τη συνοχή της κοινότητας, την αίσθηση φροντίδας και έναν υγιή τρόπο ζωής, μέσα από ζώνες συνάθροισης, παιχνιδιού και καλλιέργειας.

 

Λειτουργική οργάνωση

Τα ισόγεια, πλαισιωμένα από κτίρια ύψους τριών έως οκτώ ορόφων, προσφέρουν πολλαπλές ευκαιρίες κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Αναβαθμίδες με εισόδους κατοικιών προσαρμόζονται στο επικλινές έδαφος, ενώ φαρδιές “στοές” επιτρέπουν στους κατοίκους να έρχονται σε επαφή, με θέα στους κήπους. Οι γενναιόδωρες είσοδοι των αστικών βιλών εκτείνονται πάνω από τους δημόσιους χώρους, προσφέροντας σκίαση, διαδρομές και καθιστικά. Νέοι κοινοτικοί χώροι στο ισόγειο λειτουργούν ως τόποι συναντήσεων και τοπικών εκδηλώσεων. Οι διαμορφωμένοι υπαίθριοι χώροι απευθύνονται σε όλες τις ηλικίες, περιλαμβάνοντας γήπεδα μπάσκετ, οργανωμένους χώρους παιχνιδιού, κοινοτικούς κήπους και προστατευμένα λιβάδια για άτυπες δραστηριότητες. Δενδροστοιχίες κατά μήκος βασικών διαδρομών προσφέρουν σκιά και ορίζουν τρεις κοινόχρηστες ενότητες. Ένας πεζόδρομος στον πυρήνα του έργου, ζωντανός από την καθημερινή κίνηση των εισόδων, υποστηρίζει υπαίθριες δράσεις και προσωρινές εκδηλώσεις.

 

 

Στρατηγική κατασκευής

Κομβικής σημασίας για το έργο ήταν η δυνατότητα των κατοίκων να παραμείνουν στον χώρο καθ’ όλη τη διάρκεια του μετασχηματισμού. Λόγω του περιορισμένου διαθέσιμου χώρου δόμησης, εφαρμόστηκε ένα σύνθετο, σταδιακό σχέδιο κατασκευής διάρκειας δέκα ετών. Ο υπόγειος χώρος στάθμευσης επέτρεψε την υλοποίηση των πρώτων φάσεων ανάμεσα στα υφιστάμενα κτίρια, διευκολύνοντας μια σταδιακή διαδικασία κατεδάφισης, νέας κατασκευής και μετεγκατάστασης των κατοίκων.

Παράλληλα με την κατασκευή, το πρόγραμμα “Caring Neighborhoods” ενίσχυσε τη συνεργασία μεταξύ κατοίκων, εθελοντών, συλλόγων και επαγγελματιών. Με έμφαση στη βιωσιμότητα της καθημερινής ζωής και στη συμμετοχή της κοινότητας, η πρωτοβουλία αυτή έφερε υπηρεσίες πιο κοντά στους κατοίκους, ενδυναμώνοντας τον κοινωνικό ιστό της γειτονιάς.

 

Διάτρητη όψη

Το έργο βρίσκεται στην καρδιά της Μαγιόρκα (Βαλεαρίδες Νήσοι) και αποτελείται από 54 κοινωνικές κατοικίες και χώρο στάθμευσης σε δημόσιο οικόπεδο ορθογώνιου σχήματος με έκταση 3.266 m2.

 

Φιλοσοφία σχεδιασμού

Η πρόταση επιλύει δύο θεμελιώδεις ζητήματα: την πλήρη ενσωμάτωση του κτιρίου στο αστικό και φυσικό περιβάλλον και τη διαμόρφωση μιας λύσης που να αντιμετωπίζει τις λειτουργικές πτυχές του προγράμματος. Το κτίριο οργανώνεται κατά μήκος ενός άξονα βορρά-νότου, στον οποίο δύο ανεξάρτητοι όγκοι σχηματίζουν έναν ενιαίο μεγάλο δημόσιο χώρο κεντρικά. Εντός των δύο όγκων, οι κοινωνικές κατοικίες οργανώνονται γύρω από έναν υγρό πυρήνα, εναρμονιζόμενες αρμονικά με τα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντα χώρου.

 

Κατασκευή & υλικά

Η δομή του κτιρίου αποτελείται από ένα δικτυωτό σύστημα από πλάκες σκυροδέματος πάχους 35cm με μεγάλα ανοίγματα και μεταλλικές κολώνες που προσφέρουν ευελιξία για τυχόν μελλοντικές ανάγκες αναδιαμόρφωσης. Κάθε κατοικία διαθέτει έναν υπαίθριο χώρο -έναν ιδιωτικό κήπο στο ισόγειο και βεράντες και αίθρια στους επάνω ορόφους- τα οποία συμβάλλουν στη ρύθμιση της εξωτερικής θερμοκρασίας μέσω παθητικών στρατηγικών βιωσιμότητας. Η επιλογή των τελειωμάτων και υλικών προέρχονται από την τοπική βιομηχανία και τους τεχνίτες, δίνοντας προτεραιότητα στο σύστημα της κυκλικής οικονομίας.

 

Πρακτικές βιωσιμότητας

Όσον αφορά την κλιματική κρίση, το έργο διαθέτει αποδοτικότητα NeZB, σύστημα ανακύκλωσης νερού, πρακτικές μείωσης των απορριμμάτων καθώς και των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα 50% (σε σύγκριση με κτίρια με παρόμοια χαρακτηριστικά). Η πρόσοψη επενδύεται από ένα διπλό κεραμικό φύλλο με μόνωση από ανακυκλωμένο βαμβάκι, καθώς και από φελλό και ασβέστη που αναπτύχθηκε από τοπικές εταιρείες. Τα σκίαστρα είναι κατασκευασμένα από ξύλο πεύκης από τοπικούς τεχνίτες. Τέλος, ένα σύστημα αεροθερμίας προσφέρει άπλετο αερισμό σε όλους τους χώρους, με την ελάχιστη κατανάλωση ενέργειας.

Αλλαγή χρήσης

Στόχος του έργου είναι η μετατροπή ενός γκαράζ 25m2 σε μια μικροκατοικία 32m2 επεκτείνοντας τον ωφέλιμο χώρο μέσω του νέου σχεδιασμού και δημιουργώντας ένα ήσυχο διαμέρισμα προστατευμένο από το χαοτικό τοπίο της πόλης.

 

Κοινωνικό αποτύπωμα & βιωσιμότητα

Η έννοια της “μικρο-κατοικίας” εξετάζει το εκτεταμένο πρόβλημα στέγασης που αντιμετωπίζουν πολλές μεγάλες πόλεις. Πιο συγκεκριμένα, η ραγδαία αύξηση της βραχυχρόνιας μίσθωσης κατοικιών καθιστά ακόμη μεγαλύτερη την ανάγκη για έξυπνες λύσεις. Ταυτόχρονα, ένα σημαντικό πλεονέκτημα του έργου είναι το μικρό ενεργειακό του αποτύπωμα λόγω του μεγέθους του. Αυτό το χαρακτηριστικό ακολουθεί μια σφαιρική προσέγγιση ενός κοινωνικού, οικονομικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού, ο οποίος αντιμετωπίζει την σημερινή στεγαστική αλλά και ενεργειακή κρίση.

 

 

Αρχιτεκτονικός σχεδιασμός

Ο χώρος εκτείνεται σε δύο ορόφους, στους οποίους ένα εσωτερικό μπαλκόνι και μια custom βιβλιοθήκη διπλού ύψους συνδέει οπτικά τα δύο επίπεδα. Το σαλόνι και η κουζίνα βρίσκονται στο ισόγειο επίπεδο, ενώ η σκάλα λειτουργεί και ως κρυφός αποθηκευτικός χώρος. Προκειμένου να συνδεθεί ο εσωτερικός με τον εξωτερικό χώρο, ο διάδρομος εισόδου μετατράπηκε σε κατώφλι μεταξύ της κατοικίας και του δρόμου. Παράλληλα, η νέα πρόσοψη εναρμονίζεται με το αστικό περιβάλλον, χρωματίζεται σε διακριτικούς τόνους και επενδύεται με ειδικά διαμορφωμένα κιγκλιδώματα εμπνευσμένα από μοντερνιστικά κτίρια της περιοχής, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα του χρήστη.

 

 

Παλέτα υλικών

Το ατσάλι αποτελεί το κύριο υλικό της ανακαίνισης, λειτουργώντας τόσο ως διακριτικό δομικό στοιχείο χρωματισμένο σε λευκό χρώμα όσο και ως στοιχείο αναφοράς στην μεταλλική σκάλα και τα μπεζ κιγκλιδώµατα της πρόσοψης. Το ζεστό ξύλο συνδυάζεται με λευκή λάκα στις επιφάνειες της κουζίνας καθώς και με ιδιαίτερα πλακίδια που επενδύουν τους τοίχους και το δάπεδο του λουτρού.