Παρατηρητήριο στην Ίζνα από τους ETSI Architects

Στην άκρη ενός φαραγγιού στη Μάνη, δύο πέτρινα κτίσματα ηλικίας πολλών αιώνων αποκαθίστανται και συνδέονται σε μια οικογενειακή κατοικία, όπου η τοπική κατασκευαστική παράδοση συναντά αναφορές από την Ταϊλάνδη, το Μαρόκο και την ευρύτερη μεσογειακή υλικότητα.

Το Παρατηρητήριο στην Ίζνα από τους ETSI Architects καταλαμβάνει δύο υφιστάμενα πέτρινα κτίσματα στην άκρη ενός απότομου φαραγγιού. Η κατοικία σχεδιάστηκε ως τόπος συνάντησης τριών γενεών μιας αμερικανο-ταϊλανδέζικης οικογένειας, με την επέμβαση να εστιάζει στη στατική αποκατάσταση και τη σύνδεση των ιστορικών κατασκευών. Η μοναδική ουσιαστική νέα προσθήκη είναι ένας διώροφος χώρος εισόδου που οργανώνει την κατακόρυφη κυκλοφορία μεταξύ των επιπέδων.

Η αποκατάσταση διατηρεί το βάρος και την ακανόνιστη υλικότητα της λιθοδομής, ενώ οι νέες επεμβάσεις οργανώνουν τη σύγχρονη κατοίκηση γύρω από τις θεάσεις προς το φαράγγι και τη θάλασσα. Η έντονη κλίση του εδάφους εντάσσεται στη χωρική εμπειρία, συνδέοντας δωμάτια, εξώστες και διαφορετικές στάθμες του κήπου σε μια συνεχή διαδρομή.

Σύνδεση δύο ιστορικών κτισμάτων

Η αρχιτεκτονική επέμβαση έχει ως αφετηρία δύο ανεξάρτητα παραδοσιακά κτίσματα που συνυπήρχαν για αιώνες.

Αντί η μεταξύ τους απόσταση να εξαλειφθεί, αξιοποιείται για τη δημιουργία της νέας εισόδου. Ο ενδιάμεσος όγκος διαμορφώνεται σε διπλό ύψος και περιλαμβάνει τον βασικό πυρήνα κατακόρυφης κυκλοφορίας, λειτουργώντας ως το σημείο από όπου γίνεται αντιληπτή η συνολική οργάνωση της κατοικίας.

Από το ίδιο κατώφλι προβάλλει ένας νέος εξώστης με επένδυση ξυλείας προς το φαράγγι, εισάγοντας άμεσα τη θέα στη διαδρομή.

Η πρόσβαση πραγματοποιείται μέσω ενός στενού μονοπατιού που ακολουθεί το βραχώδες όριο της πλαγιάς, μετατρέποντας την άφιξη σε σταδιακή μετάβαση από το τοπίο προς το εσωτερικό.

Κυκλική διαδρομή στο επάνω επίπεδο

Στο ανώτερο επίπεδο, η κίνηση οργανώνεται μέσα από μια συνεχή εναλλαγή εσωτερικών και υπαίθριων χώρων.

Από τον εξώστη της εισόδου, η διαδρομή περνά από το καθιστικό, την τραπεζαρία και την κουζίνα και καταλήγει πάνω από την παλιά υπόγεια στέρνα. Η οροφή της μετατρέπεται σε υπερυψωμένο, λιθόκτιστο υπαίθριο καθιστικό με ανοιχτή θέα προς το φαράγγι.

Μια δεύτερη πορεία οδηγεί από την είσοδο απευθείας στο επάνω υπνοδωμάτιο μέσω ενός πιο διακριτικού βοηθητικού διαδρόμου. Το υπνοδωμάτιο συνδέεται με ένα ακόμη υπερυψωμένο υπαίθριο καθιστικό μέσα από ένα άνοιγμα από τοίχο σε τοίχο.

Η κατοικία οργανώνεται έτσι περισσότερο ως δίκτυο εσωτερικών και εξωτερικών διαδρομών παρά ως συμβατική ακολουθία κλειστών δωματίων.

Η παλιά στέρνα ως εσωτερική πισίνα

Το χαμηλότερο επίπεδο αποκτά περισσότερο εσωστρεφή χαρακτήρα, διατηρώντας επιλεγμένες οπτικές φυγές προς το τοπίο.

Ένας άτυπος χώρος ψυχαγωγίας και ανάγνωσης περιλαμβάνει δύο καναπέδες-κρεβάτια και μικρά ανοίγματα στη λιθοδομή που στρέφονται προς το φαράγγι. Από εκεί, η κίνηση συνεχίζεται προς ένα θολωτό υπνοδωμάτιο, όπου ένα μοναδικό άνοιγμα συγκεντρώνει τη θέα.

Κεντρικό στοιχείο του κάτω επιπέδου είναι η επανάχρηση της παλιάς δεξαμενής νερού ως εσωτερικής πισίνας. Αντί να απομακρυνθεί, η υπάρχουσα κατασκευή διατηρείται και αποκτά νέα λειτουργία.

Ο έμμεσος φωτισμός αναδεικνύει την περίκλειστη ατμόσφαιρα και την υλικότητα της στέρνας. Η πισίνα διαθέτει παράλληλα ανεξάρτητη πρόσβαση από τη χαμηλότερη στάθμη του κήπου, δίπλα σε έναν ανοιχτό χώρο λουτρού και ντους.

Τοπική κατασκευή και πολιτισμικές αναφορές

Η υλική παλέτα συνδυάζει στοιχεία της μανιάτικης αρχιτεκτονικής με αναφορές στις διαφορετικές πολιτισμικές καταβολές της οικογένειας.

Η υφιστάμενη λιθοδομή παραμένει το βασικό αρχιτεκτονικό υλικό, ενώ παλαιωμένο δρύινο δάπεδο και η ξύλινη στέγη διατηρούν τον άμεσο, υλικό χαρακτήρα των ιστορικών κτισμάτων. Μπρούντζινες λεπτομέρειες, επαναχρησιμοποιημένες επιφάνειες καρυδιάς και χειροποίητα μαροκινά πλακίδια zellige εισάγουν επιπλέον στρώσεις στο εσωτερικό.

Στο χαμηλότερο επίπεδο, τα δάπεδα από γυαλισμένο σκυρόδεμα λειτουργούν ως ουδέτερο υπόβαθρο δίπλα στους πέτρινους τοίχους. Αποχρώσεις του πράσινου jade και του μπορντό, λευκό μάρμαρο και έπιπλα από ξυλεία συμπληρώνουν τη σύνθεση.

Η διαφορετική προέλευση των υλικών δεν εξομαλύνεται σε μια ενιαία αισθητική, αλλά παραμένει σκόπιμα ευανάγνωστη.

Η κίτρινη όψη ως σημείο αναφοράς

Εξωτερικά, η κατοικία διακρίνεται από τη χαρακτηριστική απόχρωση India Yellow, η οποία συνδέεται με την ιστορία του κτιρίου και διατηρείται ως αναγνωρίσιμο στοιχείο μέσα στον οικισμό της Ίζνας.

Το χρώμα διαφοροποιεί την κατοικία από το γκρίζο και γήινο τοπίο χωρίς να αναιρεί την παρουσία της παλιάς λιθοδομής. Μαζί με τα αποκατεστημένα ξύλινα στοιχεία και τις περιορισμένες νέες προσθήκες, καθιστά ευδιάκριτες τις διαφορετικές χρονικές στρώσεις του έργου.

Το Παρατηρητήριο αντιμετωπίζει τελικά την αποκατάσταση ως διαδικασία σύνδεσης: ανάμεσα στα δύο υπάρχοντα κτίσματα, στις εσωτερικές και υπαίθριες διαδρομές, στην παλιά στέρνα και τη νέα χρήση της, αλλά και ανάμεσα στην αρχιτεκτονική παράδοση της Μάνης και τις διαφορετικές πολιτισμικές αναφορές των κατοίκων.

Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη έντυπη δημοσίευση στην έκδοση Maison de Campagne 2024.