Paspoel Anders | Κοινωνική Κατοικία στο Βέλγιο

Αστικό πλαίσιο

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, το “Paspoel”, μια γειτονιά στο Tongeren του Βελγίου, θεωρούνταν ένα κακοσχεδιασμένο και ανεπαρκώς συντηρημένο σύνολο κοινωνικής κατοικίας, χωρίς σαφή ταυτότητα. Οι κάτοικοι ένιωθαν απομονωμένοι μέσα στα διαμερίσματά τους, καθώς ήταν περιβαλλόμενοι από ένα παραμελημένο πάρκο -όμοιο με υπαίθριο χώρο. Το συγκρότημα περιλάμβανε 192 κατοικίες κατανεμημένες σε τρεις μονολιθικούς όγκους, οι οποίοι πλησίαζαν το τέλος του κύκλου ζωής τους. Μπροστά στο δίλημμα κατεδάφισης ή ανακαίνισης, το Φλαμανδικό Υπουργείο Στέγασης επέλεξε την κατεδάφιση, με σκοπό την ουσιαστική βελτίωση της κοινωνικής ισότητας και των συνθηκών διαβίωσης.

 

Προκλήσεις του οικοπέδου

Λόγω της αρχαιολογικής σημασίας του οικοπέδου, η νέα ανάπτυξη περιορίστηκε στα ίχνη των υφιστάμενων κτιρίων και στον παρακείμενο υπόγειο χώρο στάθμευσης. Παρά τους περιορισμούς αυτούς, η πρόταση διατύπωσε έναν πρωτοποριακό επανασχεδιασμό: ένα σύνολο από “αστικές βίλες”, αναβαθμίδες και έναν αναβαθμισμένο δημόσιο χώρο, που λειτουργεί ως νέο συλλογικό πλαίσιο για την κοινότητα.

Ο σχεδιασμός ενσωματώνει τις φυσικές κινήσεις των κατοίκων μέσα στον χώρο – από τα βορειοανατολικά προς τα νοτιοδυτικά – σε μια “πλεγματική” χωρική οργάνωση. Έτσι διαμορφώνεται μια αλληλουχία διασυνδεδεμένων “υπαίθριων δωματίων” που πλαισιώνουν τις καθημερινές διαδρομές και ενθαρρύνουν τις αυθόρμητες συναντήσεις μεταξύ γειτόνων. Οι υπαίθριοι αυτοί χώροι προάγουν τη συνοχή της κοινότητας, την αίσθηση φροντίδας και έναν υγιή τρόπο ζωής, μέσα από ζώνες συνάθροισης, παιχνιδιού και καλλιέργειας.

 

Λειτουργική οργάνωση

Τα ισόγεια, πλαισιωμένα από κτίρια ύψους τριών έως οκτώ ορόφων, προσφέρουν πολλαπλές ευκαιρίες κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Αναβαθμίδες με εισόδους κατοικιών προσαρμόζονται στο επικλινές έδαφος, ενώ φαρδιές “στοές” επιτρέπουν στους κατοίκους να έρχονται σε επαφή, με θέα στους κήπους. Οι γενναιόδωρες είσοδοι των αστικών βιλών εκτείνονται πάνω από τους δημόσιους χώρους, προσφέροντας σκίαση, διαδρομές και καθιστικά. Νέοι κοινοτικοί χώροι στο ισόγειο λειτουργούν ως τόποι συναντήσεων και τοπικών εκδηλώσεων. Οι διαμορφωμένοι υπαίθριοι χώροι απευθύνονται σε όλες τις ηλικίες, περιλαμβάνοντας γήπεδα μπάσκετ, οργανωμένους χώρους παιχνιδιού, κοινοτικούς κήπους και προστατευμένα λιβάδια για άτυπες δραστηριότητες. Δενδροστοιχίες κατά μήκος βασικών διαδρομών προσφέρουν σκιά και ορίζουν τρεις κοινόχρηστες ενότητες. Ένας πεζόδρομος στον πυρήνα του έργου, ζωντανός από την καθημερινή κίνηση των εισόδων, υποστηρίζει υπαίθριες δράσεις και προσωρινές εκδηλώσεις.

 

 

Στρατηγική κατασκευής

Κομβικής σημασίας για το έργο ήταν η δυνατότητα των κατοίκων να παραμείνουν στον χώρο καθ’ όλη τη διάρκεια του μετασχηματισμού. Λόγω του περιορισμένου διαθέσιμου χώρου δόμησης, εφαρμόστηκε ένα σύνθετο, σταδιακό σχέδιο κατασκευής διάρκειας δέκα ετών. Ο υπόγειος χώρος στάθμευσης επέτρεψε την υλοποίηση των πρώτων φάσεων ανάμεσα στα υφιστάμενα κτίρια, διευκολύνοντας μια σταδιακή διαδικασία κατεδάφισης, νέας κατασκευής και μετεγκατάστασης των κατοίκων.

Παράλληλα με την κατασκευή, το πρόγραμμα “Caring Neighborhoods” ενίσχυσε τη συνεργασία μεταξύ κατοίκων, εθελοντών, συλλόγων και επαγγελματιών. Με έμφαση στη βιωσιμότητα της καθημερινής ζωής και στη συμμετοχή της κοινότητας, η πρωτοβουλία αυτή έφερε υπηρεσίες πιο κοντά στους κατοίκους, ενδυναμώνοντας τον κοινωνικό ιστό της γειτονιάς.