Εφήμερες κατασκευές – Serpentine Pavilions
Το βραβείο Pritzker για το 2026 απονεμήθηκε στον Χιλιανό αρχιτέκτονα Smiljan Radić (1965). Πρόκειται για τον δεύτερο αρχιτέκτονα από την Χιλή που βραβεύεται με την υψίστη παγκοσμίως διάκριση αρχιτεκτονικού έργου, δέκα χρόνια μετά τον Alejandro Aravena.
Σύμφωνα με την κριτική επιτροπή πρόκειται για έναν αρχιτέκτονα που στο επίκεντρο του έργου του βρίσκεται η έννοια της ευθραυστότητας και του προσωρινού. Είναι γεγονός ότι αν και έχει υλοποιήσει και μεγάλης ή μεσαίας κλίμακας έργα, στις επιλεγμένες από το ίδρυμα Pritzker εικόνες αναφοράς του έργου του, το ενδιαφέρον ελκύουν εκείνες που αφορούν τα ιδιαίτερης μορφολογίας εφήμερα έργα ή κατασκευές. Μεταξύ αυτών και το Serpentine Pavilion που υλοποίησε το 2014.
Ο θεσμός των Serpentine Pavilions αφορά στην κατασκευή ενός εφήμερου περιπτέρου στο Hyde Park του Λονδίνου για τους καλοκαιρινούς μήνες κάθε έτους, με πρόσκληση διακεκριμένων ή ανερχομένων -αλλά με ιδιαίτερο ήδη στίγμα- αρχιτεκτόνων που επιλέγονται από ειδική επιτροπή. Η ιδέα είναι ξεκάθαρη: ο αρχιτέκτονας δεν πρέπει να έχει υλοποιημένο μέχρι τότε έργο στο Ηνωμένο Βασίλειο και καλείται να εκθέσει στο βρετανικό κοινό μια εφήμερη κατασκευή που συμπυκνώνει τις αρχές και ποιότητες που θεωρεί ότι χαρακτηρίζουν το έργο του. Η διάρκεια σχεδιασμού και κατασκευής είναι έξι μήνες, ο προϋπολογισμός συγκεκριμένος και το πρόγραμμα ελεύθερο. Το συγκεκριμένο πλαίσιο ενθαρρύνει τον πειραματισμό και την δημιουργικότητα και δεν είναι τυχαίο ότι τα περίπτερα αναμένονται κάθε χρόνο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, προβάλλονται από τον διεθνή Τύπο και τυγχάνουν μεγάλης επισκεψιμότητας. Έτσι, ο θεσμός που ξεκίνησε το 2000 -και φέτος συμπληρώνει και γιορτάζει τα 25 του χρόνια- έχει καταξιωθεί ως μία από τις πιο επιδραστικές πλατφόρμες αρχιτεκτονικού διαλόγου παγκοσμίως.
Είναι ενδιαφέρον ότι πάνω από τους μισούς αρχιτέκτονες που έχουν κληθεί να σχεδιάσουν Serpentine Pavilions έχουν τιμηθεί -προηγουμένως ή αργότερα στην σταδιοδρομία τους- με το βραβείο Pritzker. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η Zaha Hadid, ο Rem Koolhaas, ο Oscar Niemeyer, ο Toyo Ito, οι Kazuyo Sejima & Ryue Nishizawa (SANAA), ο Frank Gehry, ο Jean Nouvel, ο Peter Zumthor, οι Herzog & de Meuron, ο Álvaro Siza και ο Francis Kéré.
Θα έλεγε ίσως κανείς ότι τέτοιου τύπου κατασκευές, απογυμνώνοντας την αρχιτεκτονική από τον λειτουργικό ή κοινωνικό της ρόλο, προσανατολίζουν το κοινό να την αντιληφθεί περισσότερο ως μορφολογικό παιχνίδι στα όρια της γλυπτικής εγκατάστασης. Οι μικρές αυτές εφήμερες δομές ωστόσο, προσκαλώντας σε μια έντεχνα οργανωμένη χωρική εμπειρία και απόλαυση, αποτελούν εν δυνάμει αρχιτεκτονικά “μανιφέστα”, επιτρέποντας την εξοικείωση του κοινού με υλικά, μορφές και ιδέες στην αιχμή της σύγχρονης αρχιτεκτονικής σκέψης και πρακτικής.
Αριάδνη Βοζάνη
